Apr 172017
 

USS Detroit należy do mocno krytykowanej klasy Littoral Combat Ship ostatnio przekwalifikowanej na fregaty. Dwa krótkie filmiki zaprezentowane na stronie USNI News pokazują ćwiczenia w zwalczaniu drobnoustrojów zarówno pływających jak i latających za pomocą armaty 57mm Boforsa i kierowanych rakiet Hellfire. Obrazy przypominające bardziej reklamy produktów niż relację z działań bojowych skrywają jednak treści warte gorących dyskusji i rzeczywiście, najciekawszą częścią są komentarze.

Uwagę jednego z komentatorów zwrócił szczegół, że ćwiczenia będące częścią testów modułu ASuW dla LCS były zrealizowane na okręcie ledwo wprowadzonym do służby (październik 2016) a więc z całkiem świeżą załogą. To zmienia co nieco wrażenie sztuczności przeprowadzanych ćwiczeń. Najciekawsze są jednak dwa wątki:

  • na ile zadanie zwalczania drobnoustrojów jest wciąż aktualne w dobie rosnącej konfrontacji potęg, gdy dyskusje są zdominowane przez systemy o najwyższych możliwościach,
  • polemika pomiędzy zwolennikami okrętów o dużych możliwościach bojowych co często jest łączone z wielozadaniowością i tych, co popierają okręty „wystarczająco dobre” w realizacji konkretnego zadania. Argumentem koronnym przeciwników LCS jest ich niewystarczająca przeżywalność (survivability).

Pierwsze pytanie wydaje się mieć odpowiedź oczywistą – tak, taka zdolność jest potrzebna i być może nawet niezbędna. Kwestionować można natomiast to, czy taka zdolność jako jedyna ma sens na okręcie o wyporności 3.000 ton. Oczywistość jest konsekwencją połączenia technologii z koncepcjami wojny asymetrycznej i nie jest żadnym novum. Gdy powstała torpeda i torpedowce, potrzebą chwili stała się zdolność do ich zwalczania. Stworzono więc niszczyciel i sama nazwa określała funkcję okrętu. Dzisiaj Iran używa roju zwykłych łodzi motorowych jako potencjalnego zagrożenia ataku a rozwój systemów bezzałogowych ma duże szanse na przyśpieszenie takiego trendu. W czasie II wojny światowej skuteczną bronią przeciwko Schnellboot’om okazała się szybkostrzelna artyleria małego kalibru. I to się do dzisiaj nie zmieniło.

Prosta technologia, groźne konsekwencje. Dlaczego nie na Bałtyku?

Kombinacja szybkostrzelnej artylerii średniego i małego kalibru z kierowanymi pociskami małego zasięgu jest obiecującą kombinacją do „wymiatania drobiazgu” z pola walki lub w ramach eskorty większych jednostek. Dodanie rakiet przeciwokrętowych pozwala na zwalczanie przeciwnika „symetrycznego” a więc takiego o podobnych zdolnościach. Pozostaje otwarte pytanie co zrobić z przeciwnikiem dysponującym większą liczbą kutrów rakietowych w zakresie 300-500 ton. Liczba rakiet przeciwokrętowych zabieranych przez typową korwetę czy fregatę jest zbyt mała by poradzić sobie może nie z rojem ale stadem takich kutrów. Receptą może okazać się zarówno nowy rodzaj broni jak i wystawienie własnego stada, co łączy się jednak z kosztem stada i kosztem jednostkowym okrętu w stadzie.

Drugi wątek budzi jeszcze większe emocje bo potrzeba zmierzenia się z nieprzewidywalnym rozwojem sytuacji w połączoniu z chęcią zabezpieczenia się przed jak najszerszym spektrum zagrożeń prowadzi do eksplozji specyfikacji mającej najczęściej tylko jedno ograniczenie – koszt. Podobnie jak w poprzednim akapicie, historia niszczycieli jest pouczająca. Okręty stworzone jako jednozadaniowe coraz bardziej rosły i przejmowały nowe funkcję aż do momentu, w którym pełna wielozadaniowość przestała być możliwa. W czasie II wojny światowej klasa niszczycieli zaczęła się coraz bardziej rozwarstwiać na niszczyciele floty i niszczyciele eskortowe (używając nomenklatury amerykańskiej). Wracając do ćwiczenia USS Detroit w zwalczaniu roju drobnoustrojów, jeśliby takie miało być główne zagrożenie to dwa LCS-y mają większe szanse przeżycia niż jedna fregata za podobne pieniądze. Fakt, LCS-y będą bezradne wobec innych zagrożeń, z którymi fregata poradzi sobie znacznie lepiej. Jeden z komentatorów ujął to prosto – fregata to nie LCS i nie należy ich mylić. Jednozadaniowość nie jest zła z definicji a prawdziwa wielozadaniowość jest bardzo kosztowna. Fregaty podobnie jak korwety też się specjalizują i obie klasy są najczęściej nazwijmy to „półtorazadaniowe”.

Zarzut słabej „przeżywalności” jest używany często niewłaściwie lub nieprecyzyjnie co pewnie wynika ze zmiany instrukcji OPNAV definiującej poziomy odporności okrętu i jego przeżywalności z wersji 9070.1 na 9070.1A. W pierwszym dokumencie mamy 3 poziomy odporności zdefiniowane mniej więcej jak poniżej:

  • Poziom 1 – odporność na impuls elektromagnetyczny (EMP), wstrząs, działanie broni ABC.
  • Poziom 2 – zawiera w sobie cechy poprzednie plus zdolność do działania w warunkach wojny w ramach grup bojowych. Okręt powinien być zdolny do działania po trafieniu bronią przeciwnika.
  • Poziom 3 – to ponadto zdolność do przeciwdziałania degradacji zdolności do działania w wyniku trafienia rakietą, torpedą czy miną.

Mamy więc do czynienia głównie z odpornością na ciosy, natomiast nowa norma jest bardziej złożona i dekomponuje przeżywalność okrętu na trzy podstawowe składniki oferujące szersze spojrzenie niż odporność na ciosy:

  • Susceptibility (podatność) – zdolność okrętu, systemów i załogi do uniknięcia lub zwalczenia ataku.
  • Vulnerability (wrażliwość) – zdolność okrętu, systemów i załogi do wytrzymania początkowego efektu ataku lub wypadku i kontynuacji zadania.
  • Recoverability (możliwośc odtworzenia zdolności) – zdolność okrętu i załogi do podjęcia działań niezbędnych do ograniczenia i likwidacji szkód, zapobieżeniu utraty okrętu i minimalizacji strat ludzkich oraz do odtworzenia zdolności bojowych okrętu.

Nieformalne określenie Level 1+ używane w odniesieniu do LCS jest niczym innym jak tłumaczeniem nowej normy na język starej. Okręt ma więc odporność mniejszą niż Poziom 2 ale większą niż Poziom 1 choćby dzięki posiadaniu systemów samoobrony.

W świetle komentarzy na forum USNI News ciekawie prezentuje się nadchodząca możliwość porównania projektu i losów naszej korwety Gawron/Ślązak z planem Finów budowy czterech korwet. Kluczową kwestią będzie w jaki sposób Finowie podejdą do specyfikacji okrętu wycenianego na około 300 mln EUR sztuka, czyli mniej więcej tyle co niedozbrojony Ślązak. W internecie nie ma zbyt wiele na ten temat i początkowo używano wobec okrętu określenia OPV kładąc nacisk na jego funkcje patrolowe. Jakie systemy zostaną wybrane i zainstalowane biorąc pod uwagę, że cztery korwety mają zastąpić dwa stawiacze min i cztery kutry rakietowe. Czy Finowie zdecydują się na kontynuację i zadowolą systemami już posiadanymi jak Umkhonto, kombinację sonarów ST2400/SONAC PTA, RBS i armatą 57mm czy też wybiorą systemy bardziej zaawansowane jeszcze nie będące w posiadaniu marynarki fińskiej? Z pewnością będzie to ciekawa ilustracja do nieustającej i gorącej dyskusji co to znaczy niezbędny poziom zdolności bojowych dla okrętów a w szczególności korwet.

Mar 202017
 

Dyskusja na temat modernizacji Marynarki Wojennej RP staje się coraz bardziej bezprzedmiotowa i tak pozostanie dopóki nie nastąpią poważne zmiany w państwie. Jest to jednak blog o marynarce wojennej a nie polityce więc wątku nie będziemy rozwijać. Trudna sytuacja w kraju nie oznacza jednak, że mamy zasypywać gruszki w popiele. Wręcz przeciwnie, trzeba aktywnie się uczyć i być gotowym zaproponować dobre rozwiązania gdy przyjdzie na to czas. To taki optymizm pesymisty.

Marcowy numer USNI Proceedings jest już tradycyjnie poświęcony sprawom międzynarodowym i ma stałą rubrykę „The Commanders Respond”. W połączeniu z inną stałą rubryką „World Navies in Review” daje interesuacy wgląd w najbardziej palące problemy flot świata i to w jaki sposób sobie z tymi wyzwaniami radzą. Zostawmy na boku Pacyfik i Azję chociaż tam się najwięcej dzieje i skupmy się na naszym regionie, czyli Europie.

Na samym początku niespodzianka – Admirał Sir Philip JonesFirst Sea Lord i Chief of Naval Staff za najważniejszy priorytet uznaje wojnę cybernetyczną i informacyjną dominację. O sprzęcie jest niewiele i wzmianka na temat F-35 jest również opatrzona komentarzem, że jest to „godne uwagi narzędzie do zbierania danych”. Ani słowa o lotniskowcach czy nowych fregatach, tylko o współpracy z partnerami, sztucznej inteligencji we wspomaganiu podejmowania decyzji i ćwiczeniach Exercise Information Warrior.

Kontradmiral Jens Nykvist, ze Szwedzkiej Królewskiej Marynarki wspomina o wybrzeżu liczącym 1.700 mil i Bałtyku jako jednym z najbardziej uczęszczanych szlaków żeglugowych świata. Wszystko w kontekście bliskości Rosji. Za główne zadanie dla marynarki podaje odstraszanie, ale w przeciwieństwie do naszej dyskusji o rakietach manewrujących, odstraszanie oparte o „wysoki poziom gotowości, sprzęt dobrej jakości i wysoki poziom wyszkolenia”. Co ciekawe w tych kategoriach opisuje odstraszanie nasza własna i wciąż obowiązująca Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego. Monitorowanie tak długiego wybrzeża wymaga według admirała Nykvista dużej liczby platform o znaczącym zasięgu i autonomiczności. Dlatego kluczowa jest dla Szwecji współpraca międzynarodowa, w której za najważniejszych partnerów wymienia Finlandię i Stany Zjednoczone. Nas tam nie ma pomimo ewidentnie wspólnych interesów i oficjalnej w tym względzie retoryki.

Kontradmiral Lars Saunes, z Królewskiej Marynarki Norwegii zaczyna od stwierdzenia, że „Rosja odtworzyła swój bastion obronny i wprowadziła do służby nowe systemy uzbrojenia we wszystkich sferach działania”. Za główne zagrożenie otwarcie wskazuje zagrożenia dla morskich linii żeglugowych na Północnym Atlantyku, łączących Europę z Ameryką Północną. Wraca więc do klasycznego problemu kontroli morza na wodach Północnego Atlantyku. Wyzwanie rzucone przez rozbudowę potencjału militarnego Rosji na tym obszarze nazywa wprost czwartą bitwą o Atlantyk. Głównym zadaniem staje się obrona przed okrętami podwodnymi i nic dziwnego, że Norwegia zainwestowała we fregaty.

Wiceadmirał Andreas Krause z Marynarki Wojennej Niemiec zwraca uwagę na zmianę w środowisku międzynarodowym i iluzji „pokojowych dywidend” po okresie zimnej wojny. Pomimo to, rząd Niemiec uważa, że powinna istnieć równowaga pomiędzy obroną kraju i obroną sojuszniczą a reagowaniem na kryzysy międzynarodowe. Polityka, która powinna mieć naśladowców w naszym kraju ale jakimś trafem trudno się jej przedrzeć i dotrzeć do szerszej świadomości zarówno polityków jak i społeczeństwa. W konsekwencji za równie ważne niemiecka marynarka uważa rozbudowę potencjału obronnego na północnej flance sojuszu jak i zarządzanie kryzysem na Morzu Śródziemnym. W wypowiedzi admirała Krause padło trochę szczegółów na temat modernizacji i rozbudowy floty. Projekt MKS-180 nabrał wyrazu i został określony jako klasa sześciu fregat ASW o wyporności 7.000 ton. Biorąc pod uwagę to i aktualnie realizowane projekty flota Niemiec rzeczywiście wzrośnie. Flotylla okrętów podwodnych zwiększy się z sześciu do ośmiu jednostek a obecny zestaw dziesięciu fregat wzrośnie do prawdopodobnie 13 jednostek – trzy istniejące fregaty AAW typu 124, cztery nowe fregaty stabilizacyjne typu 125 i wreszcie sześć nowych fregat ASW. Ponadto stan korwet zostanie zdublowany do 10 sztuk.

Wiceadmiral Veijo Taipalus, głównodowodzący Marynarką Wojenną Finlandii podobnie do poprzedników z regionu Bałtyku odnotowuje zmianę klimatu politycznego w basenie Morza Bałtyckiego na niekorzyść. W wypowiedzi przewija się wątek konieczności współpracy międzynarodowej na wypadek wojny obronnej. To jest delikatne politycznie novum w Finlandii, gdzie do tej pory twierdzono, że Finlandia jest w stanie obronić się samodzielnie. Trudno powiedzieć co jest przyczyną a co skutkiem, ale informacja o planie budowy czterech korwet znajduje się w sąsiedztwie następującego zdania „ Regionem rosnącej współpracy z US Navy będzie Arktyka…” Ciekawostka, bo niewątpliwie Finlandia częściowo znajduje się na obszarach polarnych ale nie ma dostępu do mórz arktycznych.

Kontradmiral Frank Trojahn, z Królewskiej Marynarki Danii skupia się na prostym fakcie, że duńska flota handlowa jest jedną z największych na świecie więc naturalną funkcją duńskiej marynarki wojennej jest dbałość o bezpieczeństwo morskie na całym świecie co jest możliwe tylko we współpracy międzynarodowej. Mamy więc wytłumaczenie logiki stojącej za udanymi projektami fregat i okrętów logistycznych Absalon. Aktualne inwestycje skupiają się na modernizacji śmigłowców morskich, zakupie rakiet SM-2 dla fregat i przygotowaniach do przystosowania przynajmniej jednej fregaty do zadań BMD.

W powyższych wypowiedziach zwraca uwagę umiejętność do sformułowania w jednym lub kilku zdaniach kluczowej kwestii stanowiącej podstawę dla strategii i planowania struktury floty. Niezależnie od posiadanych środków finansowych czy bazy technologicznej lub szkoleniowej, każda z wymienionych marynarek racjonalizuje swój problem i zamienia w plan działania przy użyciu posiadanych środków. Jest w tych odpowiedziach na zadane pytanie kilka uwag z powodzeniem stosowalnych do naszej sytuacji, ale jak wspomniano na wstępie to już inna historia.

Feb 192017
 

Pozytywizm nie cieszy się w naszym kraju wielką popularnością ale to właśnie organiczna praca u podstaw jest kluczem do budowania państwa i społeczeństwa. Po publikacji Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego RP mamy trzy dokumenty istotne dla Marynarki Wojennej RP, na których powinniśmy teoretycznie budować przyszłość floty. Są to Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego stworzona przez BBN pod przewodnictwem prof. Kozieja, Plan Modernizacji Marynarki Wojennej z 2012 roku autorstwa MON pod kierownictwem ministra Siemoniaka oraz wspomniana Koncepcja powstała pod patronatem BBN i redakcją panów Brysiewicza i Gwizdały. Nie sztuką jest znaleźć mankamenty i słabości tych dokumentów ale dokonanie ich syntezy wybierając to, co w nich najlepsze. Krytyka staje się więc wstępną analizą stanu rzeczy i źródeł problemów marynarki wojennej prowadzącą nie do odrzucenia zawartych treści ale ich włączenia w większą i spójną całość. Zadanie wydaje się być trudne, żmudne a może nawet i beznadziejne ale… niezbędne:

Teraz masz spokój Hamlecie zrobiłeś co do ciebie należało
i masz spokój Reszta nie jest milczeniem ale należy do mnie
wybrałeś część łatwiejszą efektywny sztych
lecz czymże jest śmierć bohaterska wobec wiecznego czuwania
z zimnym jabłkiem w dłoni na wysokim krześle
z widokiem na mrowisko i tarczę zegara
Żegnaj książę czeka na mnie projekt kanalizacji
i dekret w sprawie prostytutek i żebraków
muszę także obmyślić lepszy system więzień
gdyż jak zauważyłeś słusznie Dania jest więzieniem
Odchodzę do moich spraw Dziś w nocy urodzi się
Gwiazda Hamlet Nigdy się nie spotkamy
To co po mnie zostanie nie będzie przedmiotem tragedii

Zbigniew Herbert Tren Fortynbrasa

Pytanie brzmi więc czy można zbudować flotę na bazie Planu Modernizacji realizującą cele polityki morskiej Strategicznej Koncepcji w ramach ogólnej polityki bezpieczeństwa państwa zdefiniowanej w Białej Księdze? Moim zdaniem tak, jest to możliwe i lepiej abyśmy tego dokonali szybko bo w przeciwnym wypadku historia może wydać ponownie gorzki werdykt jak poniżej:

Czyż istotnie można było Polskę uważać za państwo europejskie, za jednolitą cząstkę europejskiej rzeczypospolitej państw? Nie! To było państwo tatarskie (…) Istotna zmiana tego stanu tatarskiego mogłaby być dziełem połowy czy też całego stulecia, gdyby przywódcy tego narodu chcieli tego. Sami oni jednak byli zbyt Tatarami, aby życzyć sobie takiej zmiany. Ich rozwiązłe (liederliches znaczy również niechlujne, nieporządne) życie państwowe i niezmierzona lekkomyślność (Leichtsinn znaczy również nierozwagę, beztroskę) szły ręka w rękę i w ten sposób pędzili w przepaść.

Carl von Clausewitz O Wojnie Księga VI, rozdział szósty

Jeśli ktoś czuje się obrażony i uważa taką opinię za wymysły nieprzychylnego nam pruskiego oficera to służę przykładem romantycznego poety i narodowego wieszcza, wciąż jakimś cudem istniejącego w programie szkolnym a tak piszącego o naszych zdolnościach społecznych niezbędnych do budowy państwa:

Jesteśmy żadnym społeczeństwem.
Jesteśmy wielkim sztandarem narodowym.

Może powieszą mię kiedyś ludzie serdeczni za te prawdy, których istotę powtarzam lat około dwanaście, ale gdybym miał dziś na szyi powróz, to jeszcze gardłem przywartym chrypiałbym, że Polska jest ostatnie na ziemi społeczeństwo, a pierwszy na planecie naród.

Kto zaś jedną nogę ma długą jak oś globowa, a drugiej wcale nie ma, ten – o! jakże ułomny kaleka jest !

Gdyby Ojczyzna nasza była tak dzielnym społeczeństwem we wszystkich człowieka obowiązkach, jak znakomitym jest narodem we wszystkich Polaka poczuciach, tedy bylibyśmy na nogach dwóch, osoby całe i poważne – monumentalnie znakomite. Ale tak, jak dziś jest, to Polak jest olbrzym, a człowiek w Polaku jest karzeł – i jesteśmy karykatury, i jesteśmy tragiczna nicość i śmiech olbrzymi … Słońce nad Polakiem wstawa, ale zasłania swe oczy nad człowiekiem…”

List Norwida do Michaliny Dziekońskiej z 14 listopada 1862 roku

Opinie trzech autorów są rozrzucone na przestrzeni ponad 100 lat i wciąż zachowują świeżość, której nie należy lekceważyć.

Za największą zaletę Białej Księgi uważam zaproponowanie strategii osiągalnej technicznie i finansowo wobec sąsiada będącego światową potęgą militarną i nuklearnym mocarstwem. Ograniczenie samodzielnych działań do zwalczania zagrożeń aterytorialnych, podprogowych i trudno-konsensusowych w połączeniu z umacnianiem sojuszy i szeroko pojętą prewencją poprzez działania na rzecz bezpieczeństwa międzynarodowego nie dają nam pełnej kontroli nad własnym losem i gwarancji bezpieczeństwa ale tworzą ramy działań praktycznych. Biała Księga jest dobrą odpowiedzią na strategię Federacji Rosyjskiej sformułowanej przez gen. Gierasimowa określającej stosunek działań niemilitarnych do militarnych na 4:1. Pomimo faktu, że Biała Księga została napisana przed wzrostem napięć i postaw konfrontacyjnych, wciąż próby destabilizacji państwa są bardziej prawdopodobne niż pancerne zagony pod Warszawą.

Takie postawienie sprawy ma punkty styczne ze Strategiczną Koncepcją zwłaszcza jej pierwszą częścią kładącą nacisk na współpracę międzynarodową i morskie interesy państwa. Precyzuje się pojęcie sił morskich państwa i dostrzega rolę Morskiego Oddziału Straży Granicznej wraz z innymi urzędami. Obszar zainteresowania państwa określa się bądź w kontekście Europy i wód ją otaczających bądź jako obszar działania NATO. Bałtyk jest częścią obu definicji. W przypadku mórz okalających Europę mamy do czynienia z działaniami w oparciu o przyjazny brzeg i relatywną bliskość baz. Ostatnie zdanie jest pomostem do trzeciego dokumentu, czyli Planu Modernizacji odnoszącego się do środków potrzebnych flocie dla realizacji celów. Plan miał w zamyśle być realizacją koncepcji Bałtyk Plus, która w odróżnieniu od Strategicznej Koncepcji BBN kładzie nacisk na Bałtyk przed Plusem. Jest to jednak kwestia proporcji pomiędzy dwoma komponentami floty istniejącymi w obu dokumentach a nie braku któregoś z nich.

Jeżeli za esencję powyższych dwóch skromnych paragrafów uznać zdanie co pewien czas pojawiające się na tym blogu:

Marynarka Wojenna broni interesów Państwa w czasie pokoju i kryzysu. Podczas wojny udostępnia dodatkowe pole manewru dla Połączonych Sił Zbrojnych. Głównym obszarem działania jest Bałtyk oraz wody wokół Europy.

to dużą część Planu Modernizacji można z powodzeniem wykorzystać jako bazę dla przyszłych inwestycji. Największa różnica polegałaby na postawieniu znaku zapytania nad okrętami podwodnymi, których wartość dla polityków skupia się na rakietach manewrujących dalekiego zasięgu. W zamian wzrósłby priorytet dla okrętu wsparcia działań połączonych Marlin przy jednoczesnej rezygnacji z Marlina jako okrętu desantowego na rzecz uzbrojonego okrętu logistyczno-transportowego. Inną zmianą byłoby rozdzielenie Czapli od Miecznika i sprecyzowanie czy Czapla będzie bardziej narzędziem dyplomacji na odległych wodach czy raczej okrętem do działań przybrzeżnych na Bałtyku. Pierwsze prowadzi w kierunku klasycznego OPV i redukcji do dwóch jednostek przy jednoczesnym zwiększeniu liczby Mieczników do czterech a drugie do mniejszego i bardziej licznego następcy Kaszuba przy jednoczesnej redukcji Mieczników do dwóch jednostek, co z kolei otwiera drogę do bliźniaka dla Ślązaka. Ze Strategicznej Koncepcji należałoby również zapożyczyć ideę wzmocnienia Straży Granicznej o większe okręty patrolowe. Nic w Planie nie zamyka drogi do budowy fregat w przyszłości natomiast zamiana Planu na pomysł budowy fregat jest odrzuceniem Planu.

Najnowsza publikacja BBN wzywa do dyskusji, niech więc dyskusja się toczy ale niech ma też jakiś konkretny rezultat. Nie osiągniemy wiele poprzez negację wszelkich poczynań politycznych oponentów bo podział sił w kraju jest dość wyrównany. Dialog może być karkołomny ale jeśli chcemy uniknąć gorzkiego wyroku historii ponownie to nie ma wyjścia i trzeba próbować. Czas nauczyć się pozytywistycznej pracy u podstaw, mało spektakularnej ale dającej wymierne efekty. Jeżeli nie wychodzi to politykom to powinna powstać przestrzeń, w której mogą zabrać głos ludzie dobrej woli.

Jan 312017
 

Zamieszczony tekst o meandrach jakimi kroczy marynarka wojenna w poszukiwaniu swojego uzasadnienia i miejsca w bezpieczeństwie narodowym był pytaniem o rodzaj argumentów, którymi możemy się posłużyć. Argumenty gospodarcze wymieniłem jako najsłabsze, ale ten temat jest na tyle ważny, że warto go rozwinąć dodając parę liczb, gdyż zainteresowanie chyba istnieje. W ujęciu statystycznym GUS gospodarka morska to co innego niż udział transportu morskiego w handlu zagranicznym. Pod pojęciem gospodarki morskiej rozumie się przedsiębiorstwa zaangażowane w działalność związaną z morzem i wyniki gospodarcze tych podmiotów. I jak pokazuje tabela „Gospodarka morska na tle gospodarki narodowej” na str. 24 Rocznika statystycznego gospodarki morskiej 2016, jest on niewielki.

Jaki jest udział transportu morskiego w polskim handlu zagranicznym nie widnieje bezpośrednio na stronach GUS-u ale można to policzyć czy oszacować pośrednio na podstawie umieszczonych tam danych. Pożyteczna jest tabela przestawna dotycząca handlu zagranicznego, gdzie można zamienić obroty wartościowo na masowo. Według tej tabeli obroty masowe handlu zagranicznego to około 208 mln ton w 2015 roku przy obrotach w portach 58 mln ton (z wyłączeniem tranzytu 10 mln ton). Stosunek daje 28%.

Innym przybliżeniem może być raport GUS-u Transport. Wyniki działalności w 2015 roku.  Transport kolejowy przewiózł 224 mln ton z czego import/eksport to 29% czyli 65 mln ton. Dla transportu kołowego istnieje tabela na stronie 54 pokazująca import/eksport na poziomie około 120 mln ton. Międzynarodowa żegluga śródlądowa to (strona 58) około 68% z 12 mln ton czyli około 8 mln ton. W sumie mamy 193 mln ton lub trochę więcej z rurociągami. Liczby te dotyczą tylko podmiotów zarejestrowanych w Polsce a więc stosunek obrotów towarowych w portach do tej liczby pokazuje nam udział nie większy niż… gdyż mamy jeszcze do czynienia z nieznanym obrotem towarowym wykonywanym przez zagranicznych operatorów kolejowych czy drogowych. Wynik arytmetycznego dzielenia daje nie więcej niż 30% lub mniej jeśli wliczyć transport rurociągami.

Oczywiście można pójść dalej i zapytać jakie znaczenie ma dla gospodarki handel zagraniczny albo idąc jeszcze dalej zapytać o znaczenie gospodarki dla polityków, co ostatnio nie wydaje się już być oczywiste. Gdyby znów próbować przybliżyć to jakimś wskaźnikiem, to stosunek masy towarowej w handlu zagranicznym do całości transportowanych towarów przez tylko krajowych przewoźników wynosi niecałe 12% na podstawie wymienionych wyżej liczb (plus transport rurociągami).

Dla marynarki wojennej ważne jest nie tylko umieszczenie transportu morskiego w szerokiej perspektywie, ale również spojrzenie na strukturę mającą potencjalny wpływ na zadania floty.

Kierunki transportu morskiego są opisane w tym samym raporcie na stronie 104 według miejsc załadunki i wyładunku (dane 2015):

Europa – 75.3%
w tym kraje basenu regionu Bałtyku – 60.5%
w tym Rosja – 20.2%
Azja 10.3%
Afryka 8.0%
Inne 6.4%

Dla ruchu pasażerskiego jest to (średnia z przyjazdów i wyjazdów):

Szwecja – 90.7%
Niemcy – 7.5%
Dania – 1.6%
Inne – 0.2%

Dominują kraje leżące nad Bałtykiem i z tego punktu widzenia argumenty gospodarcze wspierają ideę Bałtyk Plus. Podobnie jeśli spojrzymy z jakich krajów pochodzą armatorzy (tabela na stronie 160):

Dania – 17.6%
Niemcy – 10.0%
Grecja – 9.7%
Szwecja 7.8%
Polska – 7.5%
Norwegia – 6.2%
Szwajcaria – 5.1%
Holandia – 4.6%
Wielka Brytania – 3.8%
Cypr – 3.8%
Rosja – 3.4%
Inni – 1.3%

Armatorzy pochodzący z krajów leżących nad Bałtykiem odpowiadają za realizację 46.3% przewozów z i do naszych portów. To jest już jednak argument gospodarczo-polityczny bo wskazuje interesy jakich krajów ewentualnie będą zagrożone. Inne pytanie to gdzie i ile statków mielibyśmy ewentualnie osłaniać gdyby takie miało być zadanie marynarki wojennej.

Do polskich portów zawinęło w 2015 roku 13918 statków z ładunkiem, czyli 38 statków dziennie.
Podział liczbowy według portów wygląda następująco:
Gdańsk/Gdynia – 34.1%
Szczecin/Świnoujście/Police – 47%

O ile obroty przeładunkowe są większe w Gdańsku/Gdyni to jednak liczba statków zawijających do Szczecina/Świnoujścia jest większa.

Czy wymienimy zużyte narzędzie na nowe? Foto Przemysław Ziemacki

Struktura przewozów morskich w naszym handlu zagranicznym stawia wiele pytań odnośnie roli floty w ochronie handlu morskiego. W czasie pokoju lub kryzysu zakładamy wciąż obowiązywanie prawa a więc ochrona ograniczałaby się terytorialnie do wód EEZ i powstaje pytanie na czym miałaby polegać oraz przed czym chronić. Jaka ma być rola MOSG w takiej sytuacji a jaka Marynarki Wojennej? Czy przepływy towarów i mapa szlaków żeglugowych w czasie otwartego konfliktu czy wojny wyglądałyby tak samo jak w czasie popkoju? Jaka część handlu przeniosłaby się na alternatywne szlaki lądowe a jaka by została utracona ze względu na wzrost ryzyka i kosztów transportu? Na ile korzystne jest inwestowanie we flotę do osłony tego handlu a na ile łatwiej czy taniej jest dokonać zamiany kanałów transportowych? Czy mamy brać pod uwagę szlaki handlowe do państw sojuszniczych czy nie? I czy będzie to nasz interes gospodarczy czy polityczny?

Koszty transportu faworyzują transport morski na dalekich trasach. Im bliżej tym łatwiej o substytut.

Te same liczby są również argumentem gospodarczo-politycznym na rzecz wyjścia poza Bałtyk, gdyż handel morski jest w zasadzie handlem globalnym, a więc statek przypływający do Polski z Niemiec czy Holandii może wieźć towary, dla których jest to końcówka podróży oceanicznej. Tak samo coś, co trafia do nas koleją lub transportem drogowym z Holandii czy Niemiec, może tam trafiać drogą morską. Ponownie wraca pytanie czy ochrona handlu morskiego w czasach pokoju lub kryzysu ma się odbywać na wodach polskiej strefy wyłączności ekonomicznej czy też daleko poza Bałtykiem w ramach inicjatyw społeczności międzynarodowej a w czasie wojny w ramach sojuszy gdziekolwiek sojusz zdecyduje? Paradoksalnie, pomimo liczb wskazujących koncentrację naszego handlu zagranicznego prowadzonego drogą morską na Bałtyku, zadanie osłony tego handlu więcej sensu miałoby poza Bałtykiem niż na naszych wodach EEZ gdzie główna rola przypadłaby MOSG.

Jan 242017
 

Poniższy tekst powstał jako rezultat korespondencji z Przemysławem Ziemackim, czytelnikiem bloga. Jego idee zostały wplecione w próbę syntezy kilku wątków z tego blogu i dlatego powstały w ten sposób wpis jest sygnowany przez dwóch Przemków.

Idea wyjścia poza Bałtyk i współpracy z NATO w ramach stałych zespół z wykorzystaniem fregat ma wielu zwolenników i silne argumenty za takim rozwiązaniem. Niemniej, dopóki nie powstanie formalny dokument rządowy czy doktrynalny wspierający taką ideę i mający szansę na realizację powinniśmy poddać pod dyskusję alternatywne pomysły, choćby tylko z chęci bycia bezstronnym. Nie ma wiele o marynarce wojennej w tekstach doktrynalnych czy strategicznych. Te zniknęły ze strony MON-u ale sieć wiele „pamięta” i dzięki temu możemy zacytować Strategię obronności Rzeczpospolitej Polskiej z 2009 roku, chyba ostatniego takiego dokumentu mówiącego o misji floty:

Marynarka Wojenna przeznaczona jest do obrony interesów państwa na polskich obszarach morskich, morskiej obrony wybrzeża oraz udziału 
w lądowej obronie wybrzeża we współdziałaniu z innymi rodzajami sił zbrojnych w ramach strategicznej operacji obronnej. Zgodnie ze zobowiązaniami międzynarodowymi Marynarka Wojenna utrzymuje zdolności do realizacji zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa zarówno 
w obszarze Morza Bałtyckiego jak i poza nim.

Określenie Bałtyk Plus pasuje do powyższego opisu misji. Na pierwszym miejscu stawia Bałtyk a dopiero potem zobowiązania międzynarodowe poza nim. W ramach Bałtyku też mamy hierarchię celów i obrona interesów (podkreślenie autorów) na polskich obszarach morskich stoi przed morską obroną wybrzeża a ta przed lądową obroną wybrzeża. Obu tym pojęciom należałoby właściwie nadać sens i wypełnić treścią ale drogowskaz jest postawiony. Ostatni z serii dokumentów strategicznych, czyli Biała Księga z 2013 roku podtrzymuje te same priorytety ale większy nacisk kładzie na prewencje w ramach szerszej współpracy międzynarodowej:

Istotą działań obronnych jest stałe utrzymywanie gotowości do skutecznego reagowania na zagrożenia dla niepodległości i nienaruszalności terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej. Do działań uzupełniających należy aktywne wykorzystywanie szans i uprzedzające redukowanie ryzyk w dziedzinie bezpieczeństwa, między innymi poprzez udział w międzynarodowych wysiłkach na rzecz ograniczania źródeł zagrożeń, w tym w międzynarodowych operacjach bezpieczeństwa. Służą temu: działania dyplomatyczne na rzecz bezpieczeństwa, działania wojskowe, działania wywiadowcze i kontrwywiadowcze w sferze obronnej oraz funkcjonowanie naukowo-przemysłowego potencjału obronnego.

Na pochwałę zasługuje postawa BBN-u najwyraźniej hołdującemu starej, dobrej zasadzie, że dopóki nie uchwalono nowego dokumentu, obowiązuje stary. Tak więc Biała Księga opracowana przez poprzedni skład w dalszym ciągu widnieje na stronie BBN.

Idąc dalej tym tropem nasz tekst proponuje kroczyć ścieżką wyznaczoną przez priorytety – nie rezygnując z wizji szerszej współpracy międzynarodowej poza Bałtykiem zacząć metodą małych kroków od rzeczy może mniejszych ale bliższych lub łatwiejszych w realizacji. Gdyby zaproponować najbardziej prawdopodobne scenariusze wynikające z kombinacji stanu wojny lub pokoju czy kryzysu i obszaru geograficznego działań, mogłyby wyglądać tak:

W scenariuszu pierwszym nasze siły morskie działają w czasie pokoju lub kryzysu na własnych wodach wykonując codzienne zadania:

  • Straż Graniczna pilnuje przestrzegania porządku prawnego na powierzchni morza. Siły Powietrzne pilnują tego samego w odniesieniu do przestrzeni powietrznej nad polskim obszarem morskim.
  • Marynarka wojenna monitoruje sytuację pod powierzchnią morza, wspiera Straż Graniczną w kontroli sytuacji na powierzchni morza i przeciwdziała dyplomacji z użyciem siły.
  • Siły morskie państwa (rozumiane szerzej niż tylko marynarka wojenna i zawierające również straż graniczną) budują sojusze i uczestniczą aktywnie we wspólnych ćwiczeniach oraz uczestniczą w zespołach międzynarodowych oraz FRONTEX i NATO.
  • Marynarka wojenna prowadzi rozpoznanie i wywiad strategiczny.

W zależności od uzgodnień międzynarodowych te same zadania mogą być wykonywane na wodach Polski lub pozostających w jurysdykcji innych członków NATO. Zakładamy, że w tym scenariuszu siły morskie działają przy braku istotnego zagrożenia albo przy poziomie zagrożeń możliwych do neutralizacji samodzielnie. W scenariusz wpleciony jest podział zadań pomiędzy Marynarkę Wojenną i Straż Graniczną ale taki, który implikuje wspólny system rozpoznania i tworzenia obrazu sytuacji taktycznej.

Takie tylko w Kędzierzynie-Koźlu. Foto www.product.damen.com

W scenariuszu drugim sytuacji otwartego konfliktu zbrojnego lub wojny nasze siły morskie realizują sojusznicze plany operacyjne. Jakkolwiek nie są one znane publicznie niewątpliwie należy do nich wzmocnienie Republik Bałtyckich. W tym scenariuszu powinniśmy przyjąć założenie konieczności posiadania osłony dla działań floty i na naszych wodach mogą to być baterie nadbrzeżne jak NDR czy Wisła a na wodach innych sojuszników byłyby to zespoły NATO.

Mowa jest więc o flocie przybrzeżno-fortecznej gdzie okręty korzystają z bliskości przyjaznego brzegu i własnych baz co ma uzasadnienie w geografii. Polski obszar morski to dość wąski pas o szerokości około 40-60nm. Poniższa mapa pokazuje również głębokości z jakimi siły obu stron konfliktu zmierzą się na naszych wodach. Potencjalne działania okrętów podwodnych są zepchnięte do dość zdefiniowanych obszarów co ułatwia ich kontrolę. Wyjątkiem jest basen gdański ale z uwagi na wspólną granicę z Federacją Rosyjską jakiekolwiek działania w bezpośrednim sąsiedztwie głównej bazy Floty Bałtyckiej muszą się zamienić w konflikt o wymiarze powietrzno-morsko-lądowym. Płytkie wody z kolei zachęcają do działań z użyciem min, miniaturowych okrętów podwodnych i pojazdów bezzałogowych.

W jakim więc kierunku rozwijać nasze siły morskie biorąc powyższe pod uwagę? Na myśl przychodzi kilka inicjatyw wspierających się wzajemnie i uzupełniających już realizowane projekty jak trzy Kormorany, okręt patrolowy Ślązak czy remont jednej fregaty. Cichym założeniem jest również posiadanie eskadry śmigłowców ASW i SAR:

  • Wzmocnić Straż Graniczną o okręty patrolowe do utrzymywania porządku prawnego na wodach Polski i działań w ramach FRONTEX.
  • Zbudować system rozpoznania wewnątrz struktury organizacyjnej NDR-u.
  •  Stworzyć zespół korwet wielkości ORP Kaszub na stałe wyposażonych w system samoobrony przeciwrakietowej/przeciwlotniczej i armatę. Opcjonalnie i wymiennie – „małe ASW” do zwalczania asymetrycznych zagrożeń podwodnych (drony, miniaturowe okręty podwodne, płetwonurkowie), moduł MCM Kijanka lub zestaw rakiet przeciwokrętowych.
  • Ułożyć na dnie bariery Mini SOSUS w miejscach największego zagrożenia obecnością okrętów podwodnych przeciwnika.
  • Opracować koncepcyjnie i zbudować pojazdy bezzałogowe nawodne i podwodne do zwalczania dronów przeciwnika.
  • Rozbudować Formozę o kompanię Coastal Rangers na łodziach CB-90.
  • Zorganizować osłonę działań sił morskich w obszarze morskim Polski w postaci baterii nadbrzeżnych NDR i Wisła.
  • Dozbroić Ślązaka do standardu korwet Kaszub II.
  • Nabyć uzbrojony logistyk lub dwa dla celów realizacji planów operacyjnych NATO w czasie wojny i współpracy z zespołem stałym NATO w czasie pokoju. Potencjalnie w zakresie zadań misje humanitarne lub policyjne oraz dowodzenie zespołem MCM.

Proponowane korwety Kaszub II należałoby uszczegółowić aby uniknąć pułapki niekończącego się wzrostu zdolności i kosztów. Kluczem jest znalezienie właściwego kompromisu pomiędzy zdolnościami i liczbą okrętów. To nas prowadzi poniekąd do pierwotnej idei Kaszuba i stąd nazwa. I właściwie dlaczego nie? Historycznie rzecz biorąc najpierw były ścigacze 122 (Kronsztadt). Szukając następcy zdecydowano się na rozwiązanie kompromisowe w postaci zmodyfikowanych kutrów patrolowych serii 912 mniejszych od poprzedników. Potem był Kaszub, który został niedokończonym pomysłem a następnie równie nieudana próba budowy jeszcze większej korwety Gawron. Skoro potknęliśmy się w obu ostatnich krokach to może wróćmy do koncepcji Kaszuba w nowej odsłonie technologicznej? I przede wszystkim zrealizujmy wreszcie jakikolwiek plan, co ma kapitalne znaczenie psychologiczne. Tak więc byłaby to niewielka korweta z wymiennymi modułami i posiadająca pokład lotniczy dla dronów lub lekkiego śmigłowca. Okręt o tak niewielkiej wyporności będzie miał kadłub zbyt krótki aby zmieścić na nim jeszcze pokład w klasycznym układzie na rufie więc należałoby go umieścić nad hangarem dla wymiennych modułów. Myśląc o naszym Kaszubie II wyobraźmy sobie Visby ze stali i o zredukowanej prędkości bez nacisku na „niewidzialność”.

Ze stali a nie plastyku Visby miałby pewnie 1.000 ton.

Z kolei pierwowzorem dla klasy uzbrojonych okrętów logistycznych był Absalon, którego idea została podchwycona przez Damen w serii Crossover. Na rodzimym gruncie mamy wizualizacje okrętu MMC z Remontowej. Kwestią otwartą jest czy bardziej byłby to okręt transportowy wojska czy zaopatrzeniowy dla floty co w dużej mierze zależy od poglądów sztabowców planujących połączone operacje. W obu przypadkach byłby uzbrojony podobnie do korwet Kaszub II za wyjątkiem „małego ASW”.

Może trochę mniej ekstrawagancji i mamy produkt gotowy. Foto www.navyrecognition.com

Jakie zalety i wady ma taka MW, jakich celów na pewno nią nie zrealizujemy a jakie zrealizujemy z trudem? Czy lista zysków i strat w porównaniu z podobnym bilansem dla „Rzeczpospolitej Morskiej” nie przechyli szali na korzyść tej drugiej?

Trzeba zacząć od stwierdzenia, że jakkolwiek bliższa ciału koszula to nie żyjemy w próżni międzynarodowej. Marynarka Wojenna jeśli chce istnieć, nie jest w stanie ignorować sposobu postrzegania bezpieczeństwa przez obywateli i elity rządzące tak samo jak całe społeczeństwo nie może zatopić się w radosnej autarkii społeczno-polityczno-ekonomicznej. Pozostaje więc budowa floty w oparciu o dwa filary lub składniki na tyle elastyczne by proporcje między nimi odzwierciedlały dynamicznie nasz aktualny stan ducha. Największą zaletą powyższego szkicu floty jest podział na relatywnie małe kawałki łatwe do finansowania i dające spore szanse własnemu przemysłowi. Wadą jest mocne „zakotwiczenie” przy brzegu i utrata uniwersalności będącej tak wielką zaletą sił morskich. Jest na szczęście w tej propozycji zalążek wzrostu dla Rzeczpospolitej Morskiej w postaci uzbrojonego logistyka a więc okrętu wielkości fregaty oraz doposażonego Ślązaka. Im więcej logistyk będzie przebywał poza Bałtykiem, tym bardziej będzie się prosił o eskortę. To jednak wymaga czasu. Do zalet należą również skalowalność i elastyczność. Skalowalność, bo w zależności od stanu finansów łatwo serię jednostek w danej klasie skrócić lub wydłużyć a elastyczność, bo w miarę wzrostu kompetencji technologiczno-organizacyjnych i zmian w percepcji bezpieczeństwa państwa łatwo zmienić proporcje w finansowaniu obu składników. Na koniec dwa komentarze. Po pierwsze nie startujemy z punktu zerowego – pewne decyzje padły i inwestycje zostały uruchomione. Trzeba to uwzględnić w harmonogramach, zwłaszcza jeśli mówimy o dużych kwotach. Po drugie oczywiście nie możemy wykluczyć, że zgodnie z zapowiedziami Ministra Macierewicza rzeczywiście zbudowane zostaną okręty podwodne co odsunęłoby budowę okrętów nawodnych, małych i dużych na czas zupełnie nieokreślony. Dopóki jednak nie zostały wydane pieniądze (bo jak wiemy kontrakt można anulować), których i tak nie mamy (rozmawiamy o zadłużeniu państwa) to dyskusja może trwać.

Jan 022017
 

Czy w ogóle jest możliwa tania fregata i jeśli tak, to czy można oszacować jej koszt? Z punktu widzenia praktycznego interesuje nas w jaki sposób można ograniczyć koszt fregaty i okrętu wojennego ogólnie. Gdyby fregaty Oliver Hazard Perry miały doczekać się swoich następców w Marynarce Wojennej RP, byłyby to pytania całkiem istotne. Najistotniejszą kwestią jest oczywiście ich cel i sposób użycia, ale pracując nad tą kwestią marynarka wojenna powinna mieć dostępne opcje już przemyślane tak, aby we właściwym momencie podsunąć akceptowalną propozycję.

Jest kilka metod szacowania kosztów budowy okrętów wojennych stosowanych na różnych etapach projektu. Nas najbardziej interesują wczesne etapy koncepcyjne by projekt przeszedł pozytywnie pierwszą debatę o kontynuacji lub zakończeniu dalszych prac. Najogólniej na tym etapie dostępne są dwie metody – poprzez analogię co wymaga znajomości kosztów okrętów podobnej klasy oraz parametryczna dająca dość szybko rezultat pod warunkiem posiadania sporej wiedzy na temat współczynników niezbędnych do obliczeń. Parametrem podstawowym używanym przynajmniej przez NAVSEA i GAO w USA jest waga okrętu (a więc wyporność) w rozbiciu na kilka grup mnożonych przez współczynniki wyrażające koszt na kilogram. Współczynniki mogą być różne w zależności od rodzaju napędu czy stopnia komplikacji uzbrojenia lub „upakowania” okrętu. Rozbicie na grupy może również być na różnym poziomie szczegółowości lub agregacji, ale typowy będzie jak poniżej:

100 Hull Structure
200 Propulsion Plant
300 Electric Plant
400 Command & Surveillance
500 Auxiliary Systems
600 Outfit & Furnishings
700 Armament
800 Design & Engineering Services
900 Construction Services

Zgodnie z tą metodą istnieje zależność pomiędzy wypornością okrętu i jego kosztem i przy wyborze wagi jako podstawowego parametru mamy na tym etapie dwie metody ograniczenia kosztu okrętu – narzucić arbitralnie pułap kosztu lub ograniczyć wyporność okrętu. Istnieje powiedzenie, że „stal jest tania a powietrze za darmo” ale pomija fakt, że okręt wojenny nie służy do przenoszenia powietrza tylko uzbrojenia. Ekonomia i psychologia pcha nas więc do wykorzystania wszelkich rezerw w postaci ładunku użytecznego czy przestrzeni dla celów uzbrojenia napędu lub ochrony. Ograniczanie wyporności ma jednak swoje równie sztuczne minimum w postaci typowego zestawu uzbrojenia i sensorów uznawanych w danej epoce i flocie za pewien standard. Tak więc projekt okrętu musi się zmieścić w przedziale pomiędzy minimum akceptowalnych parametrów i możliwości a maksimum kosztów wynikających z budżetu i liczby planowanych jednostek. Jeżeli ten przedział zbliży się do zera, okręt nie powstaje.

Na wstępnym etapie projektu mamy do czynienia z interakcją przyszłego użytkownika (marynarki), projektantem i organem finansującym projekt dotyczącej minimalnych zdolności bojowych, napędu, poziomu przeżywalności lub produktywności projektu. Praktycznym rozwiązaniem na drodze do „taniego” okrętu jest metoda „design-to-cost”, która po wstępnej analizie z użyciem wspomnianych narzędzi a jeszcze przed szczegółowym kosztorysem wynikającym z projektu technicznego narzuca pułap wyporności i kosztów wstępnie zaakceptowanych. Metoda jest mało popularna bo marynarze rzadko godzą się na sztuczne ograniczanie możliwości okrętów ale zyskuje w czasach ograniczeń finansowych lub wobec konieczności masowej rozbudowy floty (lub jej odtworzenia, jak w naszym przypadku). Dobrze opisanym przypadkiem tej strategii akwizycji okrętu jest historia Oliver Hazard Perry. Ciekawym choć dość starym dokumentem na ten temat jest The impact of design to cost on naval ship design. Autor, Michael Nickelsburg podkreśla różnice z innymi metodami, które widzi w nacisku na koszt zakupu a nie cykl życia oraz wyważaniu pomiędzy osiągami a kosztem. Wynikowy projekt jest wystarczająco dobry a nie optymalny pod względem parametrów, czyli stawiający kontrowersyjne pytanie o granicę poświęcenia parametrów aby nie przekroczyć pułapu kosztów. Proces wyglądał mniej więcej tak:

Wybrano zakres wielkości okrętu od 1500 do 7000 ton, wybrano typowe uzbrojenie dla danej wielkości kadłuba i obliczono koszt każdego wariantu. Wynikłe opcje wahały się od kilku bardzo silnych okrętów eskortowych niezdolnych to ochrony wystarczająco dużych obszarów aby znacząco polepszyć efektywność sił eskortowych, aż do wielu niedrogich okrętów niezdolnych do przenoszenia uzbrojenia niezbędnego do ochrony floty.

Przeanalizowano scenariusze z udziałem nowych okrętów wymieszanych z już istniejącymi. Nakreślono zależność efektywności zespołów okrętów z udziałem nowych okrętów w zależności od ich wyporności, która to zależność wskazała na maksimum w zakresie 3000/3500 ton. Taki okręt był wyceniany na $45-50M.

Oszczędności na etapie projektu były drastyczne, ale powstał okręt budowany w dziesiątkach sztuk. foto www.wikiwand

W tym punkcie procesu Adm. Zumwalt narzucił ograniczenie na koszt i wyporność a później na liczebność załogi. Innym współczesnym przypadkiem dającym wgląd na złożoność wyboru właściwego kompromisu jest ewolucja LCS w kierunku fregaty.

Raport GAO opisuje proces dochodzenia do rekomendacji, które jak wiemy zalecają modyfikacje istniejącego projektu LCS. Rozważano osiem kombinacji różnych zdolności jak AAW, ASuW i ASW w podziale na trzy strefy (samoobrona, lokalna i pozahoryzontalna), zasięg, autonomiczność i prędkość w oparciu o dwie modyfikacje LCS (umiarkowaną i głęboką), National Security Cutter i nowy projekt. Ciekawą konkluzją jest spostrzeżenie, że pełny zakres pożądanych zdolności zapewnia dopiero NSC a więc okręt o wyporności 4500 ton. Jakkolwiek przedstawiciele floty preferowali posiadanie lokalnej obrony przeciwlotniczej wraz z ASW to po trzeciej rundzie ograniczeń kontynuowano wariant z rakietami przeciwokrętowymi lecz zredukowaną zdolnością ASW i samoobroną AAW. Kadłub LCS o wyporności 3000-3500 ton nie pozwalał na więcej. Co więcej, zmiana standardów cywilnych na militarne „kosztowałaby” dodatkowe 200 ton wyporności, czyli wymaga głębokiej modyfikacji LCS. O wyborze ostatecznym wersji umiarkowanej modernizacji LCS pomimo najmniejszych zdolności zadecydowała kombinacja kosztów i czasu możliwego rozpoczęcia budowy. Liczby poniżej pochodzą z omawianego raportu GAO

Umiarkowana modyfikacja LCS      $613-631M od 2020
Głęboko modernizowany LCS         $754M        od 2021
NSC                                                   $840M       od 2021
Nowy projekt                                     $843M        od 2023

Liczby dotyczą wartości dolara w 2014 roku i nie można zapominać, że raport RAND na temat przyczyn wzrostu kosztu okrętów twierdzi, że okręty nawodne drożeją około 9% rocznie!

Czy mamy w historii współczesnych okrętów rzeczywiście tanią fregatę? Mamy przykłady udanych konstrukcji jak Spruance, Leander, Oliver Hazard Perry produkowanych masowo, czy jednak były znacząco tańsze od swoich rówieśników? Przypadkiem teoretycznie pasującym do teorii taniej stali i darmowego powietrza są niszczyciele typu Spruance ale Norman Friedman opisując genezę okrętu wskazuje na czynniki podważające tę hipotezę. Okręt przede wszystkim miał utrzymywać prędkość stałą 30w przy stanie morza 4, co było wymagane dla eskorty lotniskowców na Północnym Atlantyku i dawało jednostkę sporą na wstępie. Ponadto projektując niszczyciel ASW założono jego potencjalnie podwójną rolę i możliwość dozbrojenia do standardu niszczyciela rakietowego z systemem Tartar (DDG). Powstał więc okręt o sporym zapasie tonażu i objętości co zostało później wykorzystane przy budowie pierwszych okrętów z systemem Aegis. Fregaty Leander (Type Improved 12) były w kolejnych partiach dozbrajane w rakiety Exocet i SeaWolf zamiast Seacat. Ostatnia wersja była już bardzo droga i D.K. Brown w książce Rebuilding the Royal Navy zastanawia się na ile warto było takie konwersje robić ale w ostatecznym rachunku stwierdza, że taka polityka pozwoliła na wprowadzanie do marynarki nowych systemów uzbrojenia.

Jedynym przypadkiem zwracającym powszechną uwagę i wyraźnie tańszym od konkurentów są duńskie fregaty Iver Huitfeldt. Większość komentatorów podchodzi do nich jak do przysłowiowego jeża, bo z jednej strony strona duńska podała oficjalnie liczby w rozbiciu na główne grupy kosztowe z wyszczególnieniem systemów przeniesionych z poprzednich jednostek a z drugiej strony nikt nie umie tego sukcesu powtórzyć. Niemniej wskazówką użyteczną jest fakt budowy fregat zgodnie z metodologią „design-to-cost” z poświęceniem głównie standardów militarnych i wykorzystaniem produktywności projektu dzięki doświadczeniom z budowy kontenerowców.

Pytanie o tanią fregatę nie jest trywialne i ponownie obserwujemy wysiłki w tym kierunku podejmowane we Francji i Wielkiej Brytanii. FREMM miał w założeniu być fregatą tanią ale najwyraźniej nie jest i chęć utrzymania pożądanej liczebności eskorty przy zadanym budżecie owocuje projektem FTI. Ma to być okręt o wyporności 4200 ton z budżetem 3.8mld EUR na pięć jednostek a więc z kosztem jednostkowym 760 mln EUR!

“Tania” fregata za ponad 700 mln EUR. Takie czasy! foro www.navyrecognition.com

Przykład brytyjski jest bardziej drastyczny – Type 26 jest za droga zanim została rozpoczęta budowa. Wśród kandydatów na Type 31 uzupełniający pożądany stan liczebny fregat Royal Navy jest Venator 110 projektu BMT, czyli okręt o wyporności 4000 ton.

Venator – być może bardziej pragmatyczna próba budowy tańszej fregaty. Foto www.bmtdsl.co.uk

W odniesieniu do naszej sytuacji pojawiają się dwie kwestie. Po pierwsze metody szacowania kosztów projektów dla naszej marynarki wojennej a po drugie analizy osiągalności różnych wariantów. Być może dla nas najodpowiedniejszą metodą byłaby metoda parametryczna z elementami analogii. Ponieważ nie mamy doświadczenia i bazy historycznych danych odnośnie kosztów i wagi systemów dowodzenia, uzbrojenia i sensorów dla różnych klas i wielkości okrętów moglibyśmy próbować w tym fragmencie posługiwać się analogią natomiast powinniśmy być w stanie oszacować koszty materiałowe i robocizny w pozostałych kategoriach metody parametrycznej. W kwestii osiągalności można by podejrzeć metodologię z raportu GAO o analizie alternatyw dla Small Surface Combatant. Należałoby stosując obraną metodę szacunku kosztów wypełnić tabelę jak poniżej. Zawarte liczby należy traktować jako przykładowe a nie wiążące i służące do celów poglądowych. Zamiast ogólnych stwierdzeń można wskazać konkretne przykłady systemów.

Zakładając okres służby okrętów i przeciętnego rocznego oczekiwanego poziomu finansowania marynarki jesteśmy w stanie określić długofalowy budżet floty i wydzielić z niego część na okręty nawodne. Dodatkowo należałoby wziąć pod uwagę typowy czas budowy okrętu danej klasy pomnożony przez realistyczny roczny poziom finansowania czyli maksymalną wartość okrętu mającego szansę na realizację. To mogłoby być podstawą do dyskusji jakie klasy są w ogóle dla nas dostępne i w jakiej liczbie. Dyskusja o tym jak te okręty wykorzystać może się toczyć równolegle z opracowaniem strategii czy doktryny użycia marynarki wojennej, co może wzbudzać protest ze względu na niewłaściwą kolejność rzeczy. Tak się jednak składa, że z poprzedniego wpisu można wnioskować, ze marynarka chcąc zachować inicjatywę w środowisku zdominowanym przez armię i jej potrzeby musi być gotowa na przyjęcie postawy handlowca podsuwającego pod nos bardziej idee niż produkty, chociaż mając propozycje takowych na podorędziu. Krytycznym parametrem nie uwzględnionym w tabeli jest czas i aktualna sytuacja a więc punkt startowy, bo nie zaczynamy od zera tylko z pozycji już zaangażowanych środków. Spoglądając na tabelę korwety sprawiają wrażenie rozwiązania dobrego jeśli nie optymalnego z punktu widzenia techniczno-ekonomicznego ale to zderza się z pytaniem co mają robić i do czego służyć? Tym sposobem wracamy do podstawowego pytania jaką funkcje ma spełniać nasza flota.

Dec 232016
 

Ostatnio ukazała się książka Andrzeja Drzewieckiego Polska Marynarka Wojenna od Drugiej do Trzeciej Rzeczypospolitej, której jedną z głównych tez jest zależność floty od interesów morskich co w pigułce zostało przez autora sformułowane tak:

Dopiero pełnokrwista obecność państwa na morzu dopomina się o flotę wojenną, która staje się gwarantem bezpieczeństwa jego „morskich interesów”. W przeciwnym wypadku będzie ona tylko „dekoracją wybrzeża” i dodajmy, że bardzo kosztowną. Flota wojenna, podkreślałem to z naciskiem, musi być proporcjonalna do interesów państwa na morzu, co w sposób nie budzący wątpliwości powinno wynikać z podstawowych zasad polityki morskiej.

Konfrontacja z danymi Głównego Urzędu Statystycznego na temat gospodarki morskiej na tle całej naszej gospodarki pokazuje jakimi meandrami kroczy nasza marynarka wojenna. To porównanie prosi się o spojrzenie na argumenty używane w dyskusji o potrzebie posiadania marynarki wojennej a w konsekwencji o odpowiedź na pytanie jakiej? Wybiegając nieco w przód te argumenty można podzielić na kilka grup:

  • polityczne:

realizacja celów politycznych państwa na morzu lub z użyciem marynarki jako narzędzia polityki
wkład w obronę kolektywną

  • gospodarcze:

obrona interesów gospodarczych państwa związanych z morzem

  • militarne:

zapobieganie kryzysom i eskalacji konfliktów
działania hybrydowe (sytuacje trudno-konsensusowe według terminologii prof. Kozieja)
wojna ograniczona
wojna pełnoskalowa

Wracając do wspomnianych danych GUS-u trzeba zacząć od zastrzeżenia, że jest to wierzchołek góry lodowej i aby właściwie dane zinterpretować należałoby wgłębić się w temat znacznie bardziej. Niemniej, decydent patrzący na świat poprzez pryzmat komórki w Excelu tak właśnie będzie widział „gospodarcze interesy morskie”. Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2015 mówi, że w gospodarce morskiej było zatrudnionych 0.7% ogółu zatrudnionych. Gospodarka morska wypracowała 1.1% przychodu z rentownością stanowiącą 0.9% całego zysku przyciągając 1.4% inwestycji. Tak więc można powiedzieć, że region daje sobie radę całkiem dobrze, wręcz lepiej niż pozostałe i pozostaje atrakcyjny dla inwestorów. Niemniej w całości gospodarki jest to niewielki ułamek.
Kontynuując, przemysł stoczniowy wyprodukował 4 nowe statki oraz wyremontował 610 statków. Większość nowych konstrukcji to „statki nietowarowe” co wskazuje na umiejscowienie się w niewielkich acz lukratywnych niszach. Dysproporcja pomiędzy jednostkami remontowanymi a nowo-budowanymi jest olbrzymia i może poddawać w wątpliwość nasze zdolności budowy bardziej złożonych okrętów wojennych. Na gospodarkę morską można popatrzyć pod innym kątem a mianowicie jako część systemu transportowego. Niestety, udział żeglugi morskiej w ogólnej masie towarów transportowanych nie przekroczył 0.4% w ciągu ostatnich pięciu lat. Jeśli odnieść to do samego eksportu, to takich danych GUS nie podaje, ale pośrednie obliczenia wskazują na jeszcze mniejszy udział. Zaskakujące jest to, że ten wskaźnik jest w 2015 roku niższy niż dla żeglugi śródlądowej!

Tak więc jest to bodziec dla wzrostu znaczenia Morskiego Oddziału Straży Granicznej ale kosztowne inwestycje w marynarkę wojenną muszą szukać wsparcia w innych argumentach, póki co. „Uprawianie morza” rozwijamy ale daleko mu do statusu „sportu narodowego”. Mówiąc o „morskich interesach” pozostają argumenty polityczne. Są pewne jaskółki na niebie jak informacja o poszukiwaniu przez MOSG środków na okręt patrolowy do działania w ramach FRONTEX-u czy wysłanie fregaty na Morze Śródziemne z zadaniem przeciwdziałania nielegalnemu przemytowi ludzi drogą morską. Prezydent podarował banderę bojową dla ORP Kościuszko ale wciąż nie wiadomo na ile poruszamy się w sferze symboli a na ile jest to przejaw świadomej i konsekwentnej polityki.

Symbol czy konsekwentna polityka?

Zauważmy w jaki sposób podano informację na temat pożądanej jednostki dla MOSG – to straż sama szuka środków na sfinansowanie inwestycji. Czyż nie państwo powinno łożyć na nowy kuter w ramach realizacji swoich celów politycznych? Innym przykładem niech będą fregaty. Załóżmy, że mamy parę okrętów tej klasy. Byłby to nasz wkład w obronę kolektywną NATO i widoczny znak woli oraz narzędzie do współpracy ze wspólnotą międzynarodową na morzach wokół Europy czy jeszcze dalej pod auspicjami EU czy ONZ. Tyle, że my mamy od 15 lat dwie fregaty, jak są one więc wykorzystywane? Centrum Operacji Morskich w swoich wiadomościach podaje przy okazji misji ORP Kościuszko na Morzu Śródziemnym, że nasze fregaty po raz trzeci uczestniczą w stałym zespole okrętów NATO dodając, że okręty przeciwminowe uczestniczyły w tym samym czasie 12 razy a ORP Xawery Czernicki dwukrotnie. Co powstrzymywało wykorzystanie fregat w podobnym stopniu jak okręty przeciwminowe? Czy brak woli politycznej? Chyba nie, bo niszczyciele min są nieomalże stałym uczestnikiem zespołów NATO. Stan techniczny fregat? Być może ale zmodernizowane trałowce są jeszcze starsze od fregat i były w zasadzie już „spisane”. Czy powstrzymywano modernizacje fregat aby nie blokować środków na nowe okręty? Ponownie być może, ale jeśli tak to popełniono błąd taktyczny o potencjalnych konsekwencjach strategicznych dla struktury floty. Brak środków na eksploatacje? Jeśli tak to źle wróży wszelkim planom budowy większych jednostek nawodnych. Wciąż przewija się podskórnie pytanie o koszt-efekt takiego zaangażowania międzynarodowego, podobnie jak w przypadku Royal Canadian Navy. Bilans służby fregat pod polską banderą jest wciąż trudny do interpretacji bo z jednej strony okręty pozwoliły na rozwinięcie współpracy z NATO i przyczyniły się do wyszkolenia wielu specjalistów ale z drugiej strony opanowaliśmy wiedzę w dziedzinach, o których wciąż nie wiemy czy będą rozwijane.

Argumenty militarne najczęściej dotyczą stanu wojny co szybko prowadzi do polaryzacji stanowisk, bowiem wojna w naszym położeniu geopolitycznym prowadzi do szybkiego podporządkowania floty ogólnym planom obronnym państwa. Te z kolei są zdominowane przez działania na lądzie i w powietrzu a więc plany są sformułowane językiem armii i reprezentują jej sposób postrzegania problemu. Jak to wyglądało w praktyce pokazuje wspomniana książka Andrzeja Drzewieckiego. Podaje on jeden z pierwszych planów obrony wybrzeża autorstwa generała Mossora zaproponowany w 1949 roku:

podstawy strategiczne: wskazujące dwa warianty przyszłego frontu, z bardziej prawdopodobnym w koncepcji defensywnej na Odrze;
rola marynarki wojennej: osłona północnego skrzydła frontu obronnego na Odrze i Nysie;
ogólna koncepcja obronna: zbyt szerokie polskie wybrzeże nie może być bronione przez obronę stałą za pomocą pasma fortyfikacji, wobec tego Mossor proponował zorganizowanie:
czterech ośrodków obrony stałej (obszary wojenne), obejmujących najważniejsze bazy morskie,
zmotoryzowanej grupy manewrowej dla zaczepnej interwencji na międzypolach obszarów wojennych,
dwóch flotylli MW dla zaczepnych operacji na Bałtyku,
lotnictwa rozpoznawczego i operacyjnego, lądowego i morskiego;

Niektóre sugestie gen. Mossora okazały się niezwykle długowieczne

Taki plan zrodził się pewnie na podstawie doświadczeń kampanii wrześniowej i nie jest jeszcze wizją Układu Warszawskiego, powołanego do życia kilka lat później. Ogólne spojrzenie mało mówi o zadaniach dla marynarki wojennej, ale w dalszej części książki znajdujemy zadania sformułowane przez ministra obrony narodowej w 1964 roku:

  • udział w zwalczaniu sił morskich NATO i niedopuszczenie ich do działań w środkowej części Bałtyku,
  • udział w obronie wybrzeża morskiego PRL wspólnie z wojskami Obrony Powietrznej Kraju, Okręgu Wojskowego oraz formacjami OTK,
  • zabezpieczenie przewozów dla Frontu Nadmorskiego drogą morską,
  • prowadzenie operacji desantowych wspólnie z wojskami Frontu Nadmorskiego,
  • udział w organizacji systemu bazowania sił własnych i sojuszniczych.

Nie patrzmy na daty pochodzenia obu dokumentów i ówczesny kontekst polityczny. Wystarczy zamienić Odrę na Wisłę i kontynuować dyskusję. Aby dać szansę marynarce wojennej w takim kontekście należałoby zmienić odrobinę słownictwo. Zamiast mówić o obronie wybrzeża rozmawiajmy o morzu jako polu manewru dla armii. Akcent przesuwa się na manewr a mobilność to główna zaleta sił morskich. Wówczas „obrona wybrzeża” zamienia się na zwalczanie przeciwnika w rejonie bazowania, desantu i w trakcie przejścia morzem. Na kształt floty mają duży wpływ technologia i obszar działania. Ten ostatni w przypadku uszanowania neutralności Szwecji to pas o szerokości około 30 – 40nm. Dla współczesnych środków rażenia taki dystans nie stanowi wyzwania a precyzja rażenia jest duża. Rośnie znaczenie rozpoznania i dynamika działań a czas na reakcję się kurczy.

Rozważając warianty użycia militarnego floty na wypadek wojny trzeba się zmierzyć z trudnym pytaniem czy w naszych kalkulacjach bierzemy pod uwagę możliwości czy intencje potencjalnego przeciwnika. Mając za sąsiada największą chyba potęgę nuklearną świata a więc państwo o nieograniczonych możliwościach eskalacji konfliktu nie pozostaje nic innego jak skupić się na jego intencjach pozostawiając problem eskalacji sojuszowi i jego zdolności odstraszania. O intencjach Federacji Rosyjskiej mówi co nieco doktryna morska do 2020 roku, która swój rozdział o działaniach wojenno-morskich zaczyna definicją:

Pod pojęciem działań wojenno-morskich rozumie się celową działalność państwa z użyciem siły militarnej dla tworzenia i utrzymywania sprzyjających warunków na światowym oceanie dla stałego rozwoju i realizacji narodowych priorytetów bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej.

W tej definicji pobrzmiewa niepokojąca nutka użycia siły dla jednostronnej ekspansji Federacji Rosyjskiej. Kluczem do interpretacji intencji jest więc zrozumienie priorytetów, które należy stale monitorować i brać pod uwagę. Ponadto trzeba być świadomym, że Rosja nazywa rozbudowę potencjału oraz obecności NATO w regionie Bałtyku „niewłaściwą”. Priorytety doktryny morskiej Rosji skupiają się na problemach gospodarczych i zabezpieczeniu linii zaopatrzeniowych do Obwodu Kaliningradzkiego wraz ze znajdującymi się tam bazami sił zbrojnych Federacji. Tak więc nie widać bezpośredniego i natychmiastowego zagrożenia wojną ale istnieje demonstrowana przez Rosję gotowość do wyrażania swojego niezadowolenia z „niewłaściwego” postępowania NATO w regionie i niebezpieczeństwo eskalacji.

Tych kilka powyższych spostrzeżeń uzmysławia, że nie mamy jednego i wiodącego argumentu prowadzącego wszelkie dyskusje do jednego rozwiązania. Wręcz przeciwnie, koncepcje są rozbieżne w zależności od wybranego rodzaju argumentu. Dzisiaj najsłabszym argumentem wydaje się być argument gospodarczy, a szkoda bo byłaby to naturalna siła napędowa floty. Argumenty polityczne muszą wyjść od instytucji państwowych a więc marynarka nie może snuć planów nie zawieszonych w próżni bez wcześniejszego wyrażenia zapotrzebowania na jej „usługi”. Z kolei argumenty militarne są natychmiast zdominowane przez wizje wojny lądowo-powietrznej i albo armia powie jak widzi rolę marynarki w swoich planach co doprowadzi armię do konfliktu interesów na tle budżetowym, albo marynarka zacznie myśleć pozytywniej o armii i co może dla niej zrobić chociaż grozi to flocie marginalizacją. Gdzieś pomiędzy jednym a drugim krańcem mamy zapobieganie kryzysom i przeciwstawianie się perswazji co na szczęście wymaga środków użytecznych w obu podstawowych koncepcjach floty.
Zwykle budując coś zaczynamy od rzeczy najważniejszych przechodząc później do pomniejszych. Przypadek naszej marynarki wojennej pokazuje, że być może warto tę kolej rzeczy odwrócić, bo cóż czynić, jeśli na rzeczy najważniejsze w pojęciu marynarzy trzeba czekać w nieskończoność? Dajmy więc szansę rzeczom małym, wierząc, że zmienią postrzeganie rzeczy i otworzą nowe horyzonty.

Nov 272016
 

Nużącą wręcz regułą w naszej rodzimej polityce jest rewolucyjny zapał do burzenia dorobku poprzedników i budowanie wszystkiego od nowa. I to pomimo lektury szkolnej w postaci Nie-Boskiej Komedii Zygmunta Krasickiego nie pozostawiającej złudzeń co do końca rewolucji:

(…) widziałem wszystkie stare zbrodnie świata ubrane w szaty świeże, nowym kołujące tańcem – ale ich koniec ten sam, co przed tysiącami lat – rozpusta, złoto i krew.

Po tym poetyckim wprowadzeniu w temat, proponuję spojrzeć na plan modernizacji z 2012 roku i spróbować wykonać to co obiecał nam minister Macierewicz czyli urealnić plan. Co prawda Pan Macierewicz chyba tego dokonał chociaż wiele miesięcy później niż obiecywał, ale wynik utajnił. Ćwiczenie powinno obok zapewnienia elementu rozrywki oczyścić masze myśli i sprowadzić nas na ziemię, tak abyśmy mogli skupić uwagę na tym co realne.
Nasz zmodyfikowany plan jest podzielony podobnie na obszary:

  • Rozpoznanie
  • Rażenie
  • Przetrwanie i Ochrona
  • Wsparcie Działań
  • Mobilność Wojska

Wprowadzone zmiany to obok nielicznych nowych pozycji przeniesienie Czapli z Rażenia do Rozpoznania i Lublinów ze Wsparcia do Mobilności Wojsk. Pewnej modyfikacji uległa również oś czasu. Obecnie są to dwa 6-letnie okresy planowania podzielone dodatkowo na cztery okresy 3-letnie. Zwłaszcza pierwszy okres 2016-2019 jest ważny bo pokrywa się z kadencją obecnego rządu. Co dalej jest niepewne bo rząd może działać zgodnie z hasłem hulaj dusza piekła nie ma.

Granice możliwości narzucają nam dostępne środki i trzeba je w jakiś sposób oszacować. Próba rozszyfrowania budżetów MON-u z minionych lat prowadzi do być może niewłaściwego wniosku, że dno inwestycyjne dla Marynarki Wojennej było na poziomie około 200-250 mln PLN. Natomiast górna granica w relacji do całości budżetu nie przekraczała zwykle 8-10%. Do obecnych planów na przyszłość mówiących o 13-15% się nie odnoszę, bo jak mawiał mój Szef – „budżet to budżet a rzeczywistość to rzeczywistość”. Przy założeniu około 8 mld PLN rocznie na modernizację sił zbrojnych (programy operacyjne) mamy dla marynarki wojennej 600-800 mln PLN rocznie. Musimy poczynić również założenie co do tego z jakiej puli będą zakupywane śmigłowce i baterie przeciwlotnicze dla marynarki wojennej. Jeśli flota ma sfinansować „swoją” część programów śmigłowcowego i Narew to należy odliczyć szacunkowo 300 mln PLN rocznie od sumy 600-800 mln PLN. Zostaje około 400 mln PLN rocznie na inwestycje w jednostki pływające i ich wyposażenie wraz z rozpoznaniem.

W takim układzie programy Kormoran, Ślązak i drugi NDR wyczerpują w zasadzie nasze zasoby do końca pierwszej ćwiartki okresu planowania. Dalej istnieją silne ograniczenia również na wielkość zakupu jednostkowego. Przykładowo okręt za 2.4 mld PLN byłby jedyną inwestycją trwającą sześć lat co prowadzi nas do absurdu. Co prawda rząd najwyraźniej jest zainteresowany przeciąganiem budowy okrętów mając w zamierzeniu wspieranie polskich stoczni zamówieniami publicznymi, ale to nabiera sensu dopiero przy większej liczbie zamówień, co w praktyce oznacza większą liczbę okrętów za mniejszą cenę jednostkową. Wówczas spośród czterech stoczni „dopuszczonych” do tortu należałoby wybrać dwie do jego podziału – Remontową najwyraźniej w najlepszej kondycji finansowej i dającej sobie radę w Kormoranem i jednej wybranej stoczni związanej z PGZ. Nie powinniśmy też lekceważyć polityczno-budżetowych oporów dla projektów o wartości przekraczających równowartość rocznego budżetu inwestycyjnego. Proporcjonalnie do budżetu nawet nieuzbrojona korweta Ślązak jest droższa od amerykańskich lotniskowców Ford czy brytyjskich Queen Elizabeth ze wszelkimi z tego faktu wynikającymi konsekwencjami. Mamy więc do wyboru trzy alternatywy jeśli chodzi o jednostki pływające:

  • kontynuację programu korwet w kategorii 2.000 ton/1.2 – 1.5 mld PLN w nadziei, że przetrwają walki budżetowe,
  • kontynuację programu Czapla w kategorii OPV 2.000 ton/400mln PLN
  • budowę korwet walki przeciw-podwodnej w kategorii 1000 ton/750 mln PLN czyli następców Kaszuba w prostej linii.

Przy czym opcje druga i trzecia mogą ze sobą współistnieć.

Poniżej tabele planu z komentarzami.

modernizacja-2016-22

Rozpoznanie to najłatwiejsze pole do inwestowania ze względu na relatywnie niski poziom inwestycji jednostkowych i spory zwrot z inwestycji w postaci zdolności. Czapla musiałaby wrócić do źródeł i stać się klasycznym patrolowcem bez wymogu standaryzacji z Miecznikiem, który i tak znika z planu. Jako okręt patrolowy z możliwością wymiany skonteneryzowanych modułów może wspierać działania przeciwminowe (tak jak to było w pierwotnym planie) ale również być namiastką utraconych okrętów rozpoznania radioelektronicznego dzięki modułom ELINT/SIGINT.

Istnienie okrętów patrolowych lub korwet daje powód i uzasadnienie do inwestycji w UAV pokładowe pionowego startu i lądowania. Na pewno ciekawym rozwiązaniem byłoby coś na wzór TALON-a testowanego na ACTUV a więc balonu, latawca na uwięzi z sensorami elektro-optycznymi czy ESM poszerzającymi zasięg horyzontu. Bezzałogowce startujące z lądu byłyby wsparciem dla NDR-u i ogólnie dla marynarki wojennej uzupełniając Bryzy w tworzeniu i utrzymaniu obrazu sytuacji w regionie.
Rażenie to najbardziej wyczekiwana i ceniona przez marynarzy i entuzjastów marynarki pozycja ale i najbardziej kontrowersyjna i trudna. Bezdyskusyjny jest drugi NDR bo kontrakt jest w fazie realizacji. Pozostałe inwestycje to śmigłowce do zwalczania okrętów podwodnych i kontrowersyjna propozycja korwet 1.000 tonowych tak krytykowanych z powodu małej dzielności morskiej i naturalnego ograniczenia systemów uzbrojenia. Śmigłowce będą potrzebowały uzupełnienia okrętami z sonarem holowanym ale na razie pozostanie z nami przez 15 lat wyremontowana fregata a nowe możliwości w postaci niewielkich korwet pojawią się dopiero po 2025 roku. Niemniej wyznacza to jakąś ścieżkę do podążania w przyszłość. Nakreślone realia finansowe pozostawiają marynarzy z alternatywą diabła – nieuzbrojone OPV z większą dzielnością morską czy odwrotnie niewielkie uzbrojone korwety z ograniczoną dzielnością morską.

Największą stratą jest całkowita utrata sił podwodnych i to jest pytanie nabrzmiewające wymagające interwencji chirurga. Jedna opcja to leasing i przeczekanie ale tylko mając nadzieję na wyższy budżet w przyszłości. Druga to otwarte stwierdzenie niemożliwości kontynuacji i ulokowanie środków w inne inwestycje z tabeli. W zasadzie nawet przy poprzednim planie i jego proponowanym poziomie finansowania wciąż żywa była alternatywa okręty nawodne ALBO podwodne, lecz nie razem. Przy aktualnym stanie rzeczy projekt Orka z rakietami manewrującymi dalekiego zasięgu jest tylko i wyłącznie propagandowym hasłem bez pokrycia na potrzeby polityki wewnętrznej rządu.

Przetrwanie i Ochrona to drugi co do wielkości obszar inwestycji. Wszyscy mają nadzieję na kontynuację programu Kormoran i zakup śmigłowców SAR pomimo nieustających zawirowań wokół programu. Baterie przeciwlotnicze z pierwotnego planu równie kosztowne jak NDR będą chyba miały priorytet wśród sztabowców i zostaną zrealizowane w ramach programu Narew. Program Kijanka daje szansę nie tylko Czaplom ale i Autonomicznej Platformie Nawodnej kontrolowanej z lądu. Jeśli nawet tylko część modułu byłaby możliwa do przenoszenia przez pojazdy autonomiczne to otwiera się szansa na kontynuację projektu takiego pojazdu (aktualnie chyba zamrożonego) i rozmieszczenie modułów wzdłuż wybrzeża w niewielkich portach. Byłaby to swego kompensata wycofywanych trałowców typu 207 przy czym APN obok łodzi 11 metrowej mogłaby przybrać postać większej jednostki rzędu 100 ton. Okręty ratownicze to kolejna strata wynikająca poniekąd z likwidacji sił podwodnych.

Wsparcie Działań to obszar dwuznaczny. Finansowo swego rodzaju bufor budżetowy i miejsce dla projektów realizowanych w „miarę możliwości” a z drugiej strony przemysłowo jest to źródło zamówień dla krajowych stoczni w pełni możliwych do realizacji. W tym obszarze być może najbardziej uwidacznia się rozbieżność interesów marynarki wojennej i rządu. Paradoks budowy okrętów wsparcia bez okrętów potrzebujących tego wsparcia byłby nonsensem dla marynarzy ale pożądaną kroplówką dla stoczni w zapaści.

Mobilność Wojska to kolejny obszar kontrowersji i braku koncepcji. W tym wypadku niezbędne jest zdanie armii na temat jak bardzo jest zainteresowana taką mobilnością. Są co najmniej cztery drogi do rozważenia:

  • Wojsko jest zainteresowane mobilnością na sąsiednie teatry działań. Wówczas projekt Marlin ma sens ale musi być odłożony ze względu na koszty poza 2028 rok.
  • Wojsko jest zainteresowane mobilnością na Bałtyku i szuka następców Lublinów. Wówczas można rozpatrywać różne alternatywy technologiczne po 2025 roku.
  • Wojsko jest zainteresowane mobilnością ogólnie i rząd decyduje się na dzierżawę statków cywilnych lub udział w podobnym przedsięwzięciu międzynarodowym.
  • Wojsko nie wykazuje zainteresowania mobilnością i wówczas możemy szukać alternatywy Lublinów w ich funkcji stawiacza min.

Sztuczne ograniczanie własnych planów w porównaniu do potrzeb jest złą praktyką, ale równie nieskuteczną jest ignorowanie ekonomii i polityki. Rozwiązaniem jest żmudny szacunek tego co możemy uznać za optymistyczne ale jednocześnie realistyczne. Zaczęliśmy dramatem, zakończmy poezją. Kochanowski wołał :

Nie porzucaj nadzieje Jakoć się kolwiek dzieje:
Bo nie już słońce ostatnie zachodzi,
A po złej chwili piękny dzień przychodzi.

Nov 162016
 

Tytuł przypadkowo napotkanego w sieci artykułu Canada’s Naval Strategy: The Strategy of a Client State trudno przetłumaczyć, ale pobrzmiewają w nim nutki wzbudzające w czytelniku z Polski pewien rezonans. Możemy być zdumieni, że mając program budowy sześciu arktycznych OPV i piętnastu fregat mowa w nim o chybotliwych fundamentach kanadyjskiej marynarki wojennej. A jednak! Aby zrozumieć problem Kanadyjczyków trzeba sięgnąć do momentu założenia floty w 1910 roku, gdy Kanada była częścią imperium brytyjskiego a sąsiad w postaci Stanów Zjednoczonych uważany był za zagrożenie:

W chwili ustanowienia Royal Canadian Navy w 1910 roku Frederick Monk, członek parlamentu z ramienia Partii Konserwatywnej potępił ideę „floty, która ma być kanadyjska gdy trzeba za nią płacić tylko po to by była imperialna gdy zajdzie potrzeba jej użycia”

Od samego początku dla polityków flota była zbyt droga w porównaniu do korzyści, które oferowała. Jako element niezależnej polityki Kanady nie była w stanie samodzielnie zapewnić oczekiwanych korzyści politycznych a jako element floty brytyjskiej czy później sojuszniczej nie skutkowała wpływami na decyzje sojuszników w stopniu proporcjonalnym do wkładu. Autor artykułu cytuje Premiera Trudeau, który sformułował ten dylemat w sposób zaiste godny zręcznego polityka i mówcy stwierdzając:

Czy polityka obronna miała bardziej wywrzeć wrażenie na przyjaciołach niż przestraszyć naszych wrogów?

Trudeau, który piastował stanowisko premiera przez piętnaście lat był zwolennikiem polityki odprężenia w czasach zimnej wojny i widząc taki marny efekt inwestycji w kosztowną flotę sięgnął po inne, polityczne środki. Jakim cudem więc pod rządami takiego polityka zdecydowano się na budowę czterech niszczycieli Iroquois i dwunastu fregat Halifax? Ponownie trzeba sięgnąć do kontekstu tamtych czasów. Pytanie brzmiało, czy agresywne działania przeciw rosyjskim okrętów podwodnym, nosicielom rakiet balistycznych zniechęci Rosjan do użycia broni jądrowej, czy wręcz przeciwnie sprowokuje ich do tego. Wygrała opcja, że tego typu operacje wspomogą raczej niż przeszkodzą w rozmowach na temat kontroli zbrojeń. To mieściło się jak najbardziej w wizji politycznej partii rządzącego premiera. Potwierdza to pośrednio inny autor – Marc Milner w artykule Reflections on Canada, the State, the Nation and the Navy:

Byłoby wspaniale móc powiedzieć, że odrodzenie marynarki, które zaowocowało programem fregat w latach 90-tych było efektem narastającej fali patriotycznych uczuć albo wynikiem rosnącej presji członków Parlamentu na utrzymanie nowoczesnej i wszechstronnej floty. Niestety nic na to nie wskazuje. Większość Kanadyjczyków – zarówno wówczas jak i dziś – nigdy nie widziało swojej floty. Powody budowy fregat były całkowicie związane z polityką wewnętrzną, przemysłową i zagraniczną.

Czy fregaty Halifax doczekają się godnych następców? Foto www.navy-marine.forces.gc.ca

Czy fregaty Halifax doczekają się godnych następców? Foto www.navy-marine.forces.gc.ca

Co więc dzisiaj jest istotne dla polityków kanadyjskich w odniesieniu do marynarki wojennej? Wydaje się, że tak jak i przed dziesiątkami lat istnieje potrzeba patrolowania olbrzymich przestrzeni wód okalających Kanadę ze szczególnym współcześnie naciskiem na wody arktyczne. Do tego celu istnieje spora flota lodołamaczy Straży Przybrzeżnej wspieranych przez 12 uniwersalnych okrętów typu Kingston marynarki. Te niewielkie jednostki o wyporności poniżej 1.000 ton mogą wykonywać wiele zadań od patrolowania aż do walki z minami, chociaż nie są dedykowanymi niszczycielami min. Program budowy sześciu arktycznych okrętów patrolowych dla marynarki jest zwieńczeniem tej polityki i istotnym dla niej wsparciem.

Arktyczne OPV mają poparcie i są dobrym początkiem dla odzyskania kompetencji przez krajowy przemysł stoczniowy. Foto www.navy-marine.forces.gc.ca

Arktyczne OPV mają poparcie i są dobrym początkiem dla odzyskania kompetencji przez krajowy przemysł stoczniowy. Foto www.navy-marine.forces.gc.ca

Co jednak z fregatami? Peter Haydon zauważył, że flota jest właściwie na łasce lub niełasce widzimisię polityków, którzy nigdy nie dostrzegli istotnej roli dla niej w całokształcie polityki państwa. Na potwierdzenie inny cytat z Marca Milnera, wypisz wymaluj kopia naszych obecnych debat:

Jeśli ktoś się kiedykolwiek zastanawiał jak odległe dla większości Kanadyjczyków jest morze, wystarczy spojrzeć na niekończące się debaty w parlamencie na temat samolotów SAR, potrzeby śmigłowców dalekiego zasięgu zdolnych do działania w każdych warunkach pogodowych i rozmieszczenia stacji ratowniczych wzdłuż wybrzeża (czy też na północy).

Tak więc fregaty wypełniające pracowicie szereg zadań na całym świecie, są w zasadzie odstępstwem od reguły, żeby nie powiedzieć wybrykiem natury niż wynikiem przemyślanej polityki. Na ich korzyść działa istniejące poparcie dla uczestnictwa w sojuszach jak NATO czy dla operacji humanitarnych lub pokojowych wraz z przeświadczeniem, że flota może być subtelnym instrumentem działającym w sposób pośredni stabilizująco na bezpieczeństwo państwa. Czy jednak wystarczy to dla utrzymania sporej floty czterech niszczycieli i dwunastu fregat lub ich piętnastu zamienników? Pomimo deklaracji rządu (tak jak i deklaracji poprzednich rządów) nie jest to takie jasne. Na razie rozpoczęto budowę arktycznych OPV mających wsparcie i dość powszechnie akceptowane uzasadnienie oraz modernizuje się fregaty Halifax. Wysłużone niszczyciele poszły w odstawkę wraz z okrętami zaopatrzeniowymi. Te ostatnie będą miały zamienników zbudowanych według niemieckiego projektu Berlin i cały program wydaje się być dość zaawansowany. Będzie miał też uzasadnienie w postaci wsparcia dla zmodernizowanych fregat, choć są głosy, że nie jest niemożliwe wysłanie fregat na misje bez własnych okrętów wsparcia ale polegając na zasobach sojuszników.
Nie można więc wykluczyć, że część deklaracji pozostanie na papierze i z 16 jednostek pozostanie w służbie na jakiś czas 12 zmodernizowanych fregat. Te z kolei być może zostaną zastąpione nie piętnastoma ale powiedzmy, sześcioma nowymi jednostkami co pozwoli na symboliczny udział w NATO i/lub równoległych operacjach pojedynczych jednostek na dwóch oceanach. Przyszłość okrętów podwodnych może się okazać równie jak nie bardziej mglista biorąc pod uwagę niekończące się problemy i lawinę kosztów z nimi związanych.

Powyższe rozmyślania mogą wydawać się jednostronne bo opierają się na głosach polityków i historyków ale nie reprezentują głosu samej Royal Canadian Navy. Jest to świadomy wybór gdyż wszelkie argumenty rodem z teorii wojny morskiej czy dyplomacji najwyraźniej nie trafiają. Podobnie jak u nas. Ciekawe jest to, że rząd Kanady w celu opracowania nowej doktryny zwraca się bezpośrednio do szerokiego kręgu odbiorców poprzez dokument Defence Policy Review Public Consultation Paper zawierający kilka kluczowych pytań. Obok na stronie mamy do dyspozycji Consultation Tool Kit dla wszystkich gotowych przeczytać opinie ekspertów.

Co możemy wyciągnąć dla siebie z krótkiego opisu chwiejnych podstaw Royal Canadian Navy? Programy mające uzasadnienie w powszechnie akceptowanych poglądach są realizowane. Potrzeba monitorowania obszarów arktycznych zaczyna docierać do szerokiego ogółu. Podobnie pomoc humanitarna. Symboliczna obecność w sojuszach ma również poparcie ale tu już zaczyna padać pytanie o relacje koszt-efekt. Czy potrafimy określić środki ciężkości albo kluczowe interesy nasze i Federacji Rosyjskiej na Bałtyku czy szerzej na morzach, tak jak to czyni Kanada? Spróbujmy, nawet jeśli miałoby to być mocno niezdarne, niech wywoła dyskusję.

Dla Rosji politycznym celem w obszarze Bałtyku jest neutralizacja wpływów NATO i odsunięcie sojuszu możliwie daleko od własnych granic. Ekonomicznym środkiem ciężkości jest eksport paliw drogą morską i rurociągiem Nord Stream oraz przemysł stoczniowy skoncentrowany wokół St. Petersburga. Militarnym centrum jest zaś Obwód Kaliningradzki i jego ewentualna obrona.

Gdy przychodzi do nas samych w głowie pojawia się pewnie pustka (za wyjątkiem osób związanych z morzem lub wybrzeżem). Jako cel polityczny wybierzmy hasło o nieco propagandowym posmaku – Bałtyk miejscem pokojowej współpracy. Zamieniając hasło na ekonomiczne realia możemy mówić o:

  • transporcie i szerzej o kanałach logistycznych wschód-zachód oraz północ-południe,
  • rozwoju handlu poprzez porty morskie,
  • infrastrukturze na wybrzeżu, powierzchni morza i jego dnie jak platformy wiertnicze, farmy wiatrowe, gazociągi i kable komunikacyjne,
  • ochronie ekologicznej basenu.

Cele militarne czy paramilitarne wynikają z powyższych a więc:

  • ochrona powyższej infrastruktury,
  • zapewnienie bezpieczeństwa na morzu zarówno od zagrożeń naturalnych jak i intencjonalnych,
  • zapobieganie użyciu siły i dyplomacji siłowej w regionie.

W takim obrazie nie ma wiele miejsca na okręty bojowe o rozbudowanych zdolnościach. Potrzeba być może bardziej rozbudowanej Straży Granicznej, której nazwa nieszczęśliwie sama sugeruje ograniczenie obszaru działania, pomimo że ustawa pozwala na znacznie więcej. Ostatni punkt wymaga okrętów nawodnych i korweta może być rozwiązaniem wystarczającym do tego celu. Dla zobrazowania weźmy toczącą się w Stanach Zjednoczonych dyskusję Presence czy Posture, czyli gdzie leży kompromis pomiędzy obecnością a zdolnościami bojowymi. Na przykład OPV reprezentuje „obecność” bez „zdolności” a kuter rakietowy na odwrót – „zdolności” bez „obecności”. Skrajnym przypadkiem braku „obecności” jest Nadbrzeżny Dywizjon Rakietowy niezdolny do wysyłania przeciwnikowi sygnałów ostrzegawczych. Jest to broń zero-jedynkowa. Kompromisem jest właśnie korweta, czyli takie pół na pół pod warunkiem rozsądnej specyfikacji i akceptowalnych kosztów.

Potrzeba okrętów wojennych z prawdziwego zdarzenia pojawia się w dwóch przypadkach. Pierwszy to zamiana regionu Morza Bałtyckiego z obszaru współpracy w obszar konfrontacji militarnej, co najprawdopodobniej zaktywuje sojusze wojskowe. Drugi to wola i ambicja państwa do odgrywania roli międzynarodowej niezależnie od sojuszy lub w ich ramach. Zwłaszcza ten ostatni punkt generuje potrzebę okrętów większych od korwety jednocześnie z towarzyszącym pytaniem ile państwo jest gotowe wydać pieniędzy na odgrywanie takiej roli?

Kiedyś na tym blogu padło hasło Polacy nie gęsi i swój koncept mają. Zbyt dużo rozmawiamy o środkach a zbyt mało o celach i drogach do ich osiągnięcia. Zrozumiałe w sytuacji braku strategii wiążącej te elementy ale jak mówią praktycy wojny, błędy na poziomie taktycznym można skorygować lecz na poziomie strategicznym już nie.

Nov 022016
 

W każdym momencie naszym celem powinno być zapobieganie kryzysom i konfliktom. Polityka bezpieczeństwa musi być dalekowzroczna i realna. Jednocześnie musimy być zdolni do szybkiej reakcji na gwałtowne konflikty, do udzielenia pomocy i do odegrania naszej części roli w rozwiązywaniu konfliktów. Do osiągnięcia tego celu konieczne jest połączenie działań instytucji militarnych i cywilnych. Musimy jednak być uczciwi i realistyczni w naszym spojrzeniu na świat: nie będziemy zdolni do zaradzenia wszystkim zagrożeniom w rejonach kryzysu samodzielnie. To oznacza, że nasi partnerzy w innych regionach muszą wykonać swoją część obowiązków.

Angela Merkel

Powyższy cytat ze wstępu do niedawno opublikowanej Białej Księgi Niemiec formułuje kluczowe elementy polityki bezpieczeństwa Niemiec zawarte w pytaniach o rolę Niemiec w świecie i wartości oraz interesy państwa, które warto bronić. Niemcy obok obrony integralności swojego terytorium i sojuszników (!) równie silnie akcentują swoją odpowiedzialność międzynarodową. To kwestia wyboru wartości jak demokracja i prawo. My jesteśmy w trudniejszej sytuacji bo zarówno rola Polski w świecie jak i podstawowe wartości są obecnie przedmiotem gorących dyskusji i coraz bardziej dramatycznych podziałów. Jakkolwiek wydaje się to odległe od pytania jakie okręty wojenne są potrzebne, ma to wbrew pozorom silny wpływ na kształt marynarki wojennej. Globalizacja i internet spowodowały, że nie ma możliwości bycia samotną i odizolowaną wyspą szczęśliwości w tym świecie. Ostatnim bastionem być może jest Korea Północna, przykład mało popularny do naśladowania. Złożone związki pomiędzy aktorami świata nauki, kultury, gospodarki i polityki w wymiarze globalnym są coraz trudniejsze do ogarnięcia i kontrolowania a więc powodują sytuacje coraz bardziej nieprzewidywalne. Sytuacje kryzysowe w takim świecie mają często zaskakujące i daleko sięgające konsekwencje nie mające nic wspólnego z administracyjnymi granicami państwa.

Niemcy zdają sobie sprawę, że międzynarodowe zaangażowanie ma swoje granice i zostawiają sobie prawo decydowania o stopniu i obszarze udziału tak, aby dostępne zasoby nie zostały wyczerpane. W Europie dostrzegają zagrożenie wynikające z coraz bardziej agresywnej polityki Rosji, stąd rosnące zainteresowanie Bałtykiem. W odróżnieniu od naszej, przynajmniej oficjalnej retoryki nasi sąsiedzi próbują znaleźć rozwiązanie dla sytuacji opisanej przez stare powiedzenie „złapał Kozak Tatarzyna, a Tatarzyn za łeb trzyma”. Dokument wprost stwierdza, że bez fundamentalnej zmiany polityki Rosja będzie zagrożeniem, ale jednocześnie Rosja jest wielorako powiązana z Europą. Niemcy szukają więc złotego środka. Nord Stream jest niewątpliwie takim punktem, gdzie nasze opinie rozbiegają się z niemieckimi, ale z drugiej strony nie chcemy zauważyć szerszego kontekstu naszych sąsiadów. Niemcy zdecydowały o rezygnacji z energii nuklearnej i są wciąż zdecydowane na rozwiązania proekologiczne. Mają już chyba największy w Europie udział energii wiatrowej i słonecznej i jedyną alternatywą dla atomu jest w tej chwili gaz. Nie mamy się więc co obrażać, że handlują z Rosją, tak jak i my oczekujemy wyrozumiałości dla naszego węgla.

Wśród zagrożeń wymienionych z nazwy terroryzm nas jak na razie omija, zagrożenia cybernetyczne ignorujemy, rozprzestrzenianie się broni masowego rażenia jest zbyt abstrakcyjne podobnie jak zmiany klimatyczne a imigracje nielegalną próbujemy rozwiązać poprzez negację problemu. Pozostały dwa zagrożenia znajdujące u nas zrozumienie to:

  • Konflikty międzypaństwowe. Obok zinstytucjonalizowanego nacjonalizmu głównym zagrożeniem według Białej Księgi są próby podminowania państwa z użyciem środków poniżej progu otwartej wojny. Mowa jest o starej taktyce salami:

(…) podejście łączy różne cywilne i militarne środki nacisku w sposób nie ujawniający swoich agresywnych i ofensywnych intencji aż do momentu gdy wszystkie elementy układanki zostaną złożone.

  • Zagrożenia dla systemów łączności i informacji, linii zaopatrzenia, transportu i szlaków handlowych jak również bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe. Kwestia jest widziana w szerokim aspekcie we wszystkich wymiarach przestrzeni rzeczywistej i wirtualnej. Ponownie widać konieczność współpracy międzynarodowej i wspierania porządku prawnego:

Niemcy muszą więc czynić wysiłki w kierunku zapewnienia niezagrożonego dostępu do lądowych, lotniczych i morskich linii komunikacyjnych wraz z przestrzenią informatyczną i cybernetyczną. Nieustający przegląd i usprawnienia porozumień i instytucji gwarantujących prawny porządek międzynarodowy pozostanie ważnym zadaniem.

Aby ten ogólny dokument zamienić na realia Deutsche Marine, pomocą służy artykuł opublikowany na blogu CIMSEC. Sebastian Bruns w tekście The Baltic Sea and Current German Naval Strategy pisze o wyzwaniu jakie dla Niemiec stanowi wzrost aktywności Rosjan na Bałtyku i wymaganym zwrocie w strategii, sprzęcie i sposobie myślenia o tym obszarze. Opinie autora są o tyle interesujące, że brał on udział w formułowaniu dokumentu bardziej operacyjnego niż Biała Księga.
Pierwszy etap rozwoju powojennej Bundesmarine autor określa jako „obrona terytorium i uczestnictwo w siłach sojuszu ze ścisłym ograniczeniem na obszar i charakter działań”, a więc coś o czym toczy się dyskusja dzisiaj w Polsce. Druga faza po zakończeniu zimnej wojny to etap „ekspedycyjny”. Teraz przychodzi czas na trzecią fazę uwzględniającą dynamiczną sytuację powstałą w wyniku aneksji Krymu i konfliktu wewnątrz Ukrainy. W rekomendacjach zawarty jest między innymi postulat wyjścia poza Standing NATO Maritime Group (SNMG) we współpracy z sojusznikami oraz ponowne przemyślenie obszarów działania sił morskich na wzór lat 80-tych:

  • linie zaopatrzenia na Morzu Śródziemnym,
  • wschodni basem Morza Śródziemnego,
  • linie zaopatrzenia przez Atlantyk,
  • „płytkie morza” (w tym Bałtyk),
  • Morze Norweskie.

Kilka miesięcy po publikacji tego dokumentu mamy ogłoszenie decyzji ministerstwa obrony Niemiec o zakupie pięciu dodatkowych korwet K-130, czyli znanego nam typu MEKO A-100. Czy jest to tylko środek zapobiegawczy przeciwko malejącej liczbie okrętów w linii i etap pośredni przed realizacją projektu 180 czy raczej pierwsze znaki realizacji trzeciej fazy według nowej strategii? Więcej światła na kwestię rzuca krótki tekst opublikowany rok temu przez The Royal Institute of Naval Architects.

Bardziej rozwinięcie F-125 niż korweta. Czy przeżyje i co zastąpi? Foto www.GlobalSecurity.org

Bardziej rozwinięcie F-125 niż korweta. Czy przeżyje i co zastąpi? Foto www.GlobalSecurity.org

Analizując tekst widoczna jest zmiana akcentu w porównaniu z ostatnią i wciąż obowiązująca wersją długofalowego planu rozwoju Deutsche Marine, a mianowicie w miejsce MKS-180 wchodzą dodatkowe korwety. Przyczyna tkwi chyba w wypowiedzi admirała Manhardta cytowanej przez RINA o strategii „intensywnego użytkowania, modularyzacji i wymiennych załóg”. Jest to odpowiedź na nieustannie malejącą liczbę jednostek w służbie w połączeniu z problemami retencji załóg. My jesteśmy jeszcze w całkiem odmiennej sytuacji – mamy marynarzy nie mamy okrętów. Realia Deutsche Marine czy Royal Navy są pod tym względem całkiem inne. Tak więc zakup dodatkowych korwet ma kilka korzyści:

  • zmniejsza liczbę wymaganego personelu, bo K-130 mają wysoki poziom automatyzacji i jako mniejsze okręty mają mniejsze załogi,
  • oferują elastyczność w działaniu wymiennie z fregatami przy mniejszych kosztach eksploatacji, co demonstruje uczestnictwo korwety w SNMG,
  • pozwala na współpracę z sojusznikami/partnerami poza formułą SNMG,
  • zwiększa udział sił do działań na „płytkich morzach”,
  •  koszt inwestycji jest co najmniej dwukrotnie niższy niż planowany koszt MKS-180,
Korweta poddana dyscyplinie budżetowej to całkiem praktyczny nabytek. Foto www.naval-technology.com

Korweta poddana dyscyplinie budżetowej to całkiem praktyczny nabytek. Foto www.naval-technology.com

Po wycofaniu fregat 122 i kutrów rakietowych główne siły nawodne Deutsche Marine będą więc liczyły 11 fregat i 10 korwet. Ciekawe jest spojrzenie na ich możliwości. Tylko trzy fregaty są specjalizowane do obrony powietrznej i mają radar zdolny do naprowadzania wielu rakiet jednocześnie. Cztery fregaty są przeznaczone do walki z okrętami podwodnymi a kolejne cztery mają za zadanie misje stabilizacyjne. Wszystkie okręty opierają swoją samoobronę na rakietach RAM. Dodatkowo fregaty ASW mają do dyspozycji 16 wyrzutni SeaSparrow, ale kierowane za pomocą radaru STIR, co jest już rozwiązaniem przestarzałym. Korwety nie posiadają środków do zwalczania okrętów podwodnych i są specjalizowane do zwalczania celów na powierzchni morza lub na lądzie. Flotę dopełnia sześć nowoczesnych okrętów podwodnych z napędem AIP oraz flotylla docelowo 10 okrętów przeciwminowych. Na razie nie mamy ogłoszenia oficjalnego odnośnie planowanych dwóch okrętów wsparcia (JSS).

Mamy więc do czynienia z szeregiem współgrających ze sobą powodów do takiej a nie innej decyzji. Jest to połączenie ekonomii z polityką przy jednoczesnej optymalizacji zdolności bojowych floty. Korwety K-130 reprezentują bowiem być może mniejszy potencjał niż przewidywany dla MKS-180 ale z pewnością większy od kutrów 143.

Czy taka flota spełni oczekiwania nakreślone bardzo ogólnie w Białej Księdze? W dużej mierze tak, chociaż diabeł tkwi w szczegółach. Jedenaście fregat wystarczy do prowadzenia dwóch operacji międzynarodowych jednocześnie i na udział w SNMG. Korwety oferują elastyczność w operowaniu na wodach przybrzeżnych od wschodniej części Morza Śródziemnego poprzez Bałtyk i Morze Północne aż po fiordy Norwegii. Dziesięć korwet to w razie konieczności znacząca siła na Bałtyku, którą zawsze mogą wesprzeć fregaty. Co do floty u-boot-ów to czytelnikowi zostawiam do rozważań cytat znaleziony w raporcie CSIS Undersea Warfare in Northern Europe:

Pomimo tego, że w sposób oczywisty sprawdzałyby się (U212) na Bałtyku, nie jest jasne do jakiego stopnia flota podwodna Niemiec operuje na tych wodach.

Czy z lektury Białej księgi Niemiec wypływają jakieś szczególne wnioski dla nas? Szczegóły, które mogą różnić Polskę od Niemiec to podejście do kwestii osłony linii żeglugowych i geografia. Z punktu widzenia Niemiec obrona terytorium odbywać się będzie na dość wąskim odcinku z pozycji środkowych. Polska miałaby długie wybrzeże będące flanką wszelkich operacji na lądzie czy na morzu. Niemniej możemy te teoretyczne rozważania pominąć bo i tak zarówno poprzedni rząd jak i obecny akceptuje korwety. Najrozsądniejszym i całkiem praktycznym wnioskiem jest połączenie wysiłków i zaproponowanie Niemcom zwiększenie serii o 2 jednostki zamówione w TKMS (plus Ślązak daje trzy) i budowę całej serii w polskich stoczniach pod nadzorem TKMS. Różnice w konfiguracji mogą być zmniejszone do minimum – C2, pojedynczy SeaRAM zamiast dwóch RAM pozostawiający pole manewru na przyszłość czy sonar. Przy tej okazji stara fregata mogłaby jeszcze skorzystać i zamienić stary Phalanx na bardziej użyteczny SeaRAM.

Takie rozwiązanie byłoby wykorzystaniem nadarzającej się okazji, która szybko może zniknąć, Walczy się tym co się ma a nie tym co jest w planach budżetowych na następne dziesięciolecia.