May 132018
 

Zapraszam do lektury tekstu Przemka Ziemackiego, który publikujemy być może we właściwym momencie. Program “Orka” został przesunięty na dwie kadencje parlamentu do przodu czyli w niebyt, a program śmigłowcowy jest praktycznie zredukowany do działań symbolicznych. Ponownie jesteśmy zmuszeni do rozpatrzenia najbardziej podstawowych założeń odnośnie egzystencji Marynarki Wojennej RP. Właściwie dziwnym trafem w dyskusji prawie nieobecne jest słowo strategia za wyjątkiem dokumentu opracowanego w BBN przy współudziale członków Rady Budowy Okrętów. Pomimo istnienia koncepcji można powiedzieć, że marynarka wojenna nie ma swojej strategii bo wspomniany dokument nie został powszechnie zaakceptowany, a przez MON jest wręcz chyba ignorowany i to pomimo zmiany na stanowisku ministra obrony narodowej. Z drugiej strony koncepcja odmowy dostępu w ogóle nie jest realizowana pomimo oficjalnego zatwierdzenia.

W „Którędy do Rzymu” pozwoliłem sobie podkreślić zdania, które w mojej ocenie mogą stanowić punkt wyjściowy do opracowania założeń strategicznych. Dodałbym jeszcze ze swojej strony ograniczenie skali zagrożenia, które Adm. Richard Hill w tekście „Medium Power Strategy Revisited” zdefiniował jako „użycie głównych systemów uzbrojenia” mogące prowadzić do „bitwy” z tym, że nie zastosowanych w skali masowej. No dobrze, ale jak to się ma do strategii NATO? Całkiem nieźle, jak na kraj o orientacji lądowej:

NATO Maritime Strategy

  • Deterrence and collective defence
    • nuclear deterrence
    • rapid forces deployment
    • SLOC control
    • MCM
  • Crisis management
    • embargo/interdiction
    • counter terrorism
    • humanitarian assistance
  • Cooperative security
  • Maritime security
    • SLOC protection
    • freedom od navigation

Idąc od dołu możemy być partnerami i uczestnikami w realizacji celów aż do MCM, a przy założeniu posiadania używanych fregat, w ograniczonym zakresie we wszystkich zadaniach za wyjątkiem odstraszania nuklearnego.

Obszarem pozostającym do poważnego przemyślenia jest szara strefa pomiędzy Morskim Oddziałem Straży Granicznej a Marynarką Wojenną RP. SG ma ustawowe ograniczenia na rodzaj broni i jej użycie więc przekształcenie jej w silniej uzbrojoną Straż Przybrzeżną wymagałaby zmian w ustawie, ale i wywołałaby dyskusję na temat jak bardzo zmilitaryzowane mogą i powinny być jednostki podległe MSWiA. Z kolei marynarka wojenna wykazuje małe zainteresowanie zadaniami z natury policyjnymi.

Najwyższy czas aby przejść do lektury.

„Którędy do Rzymu”

Marynarka Wojenna RP jest w głębokiej zapaści, której problemem są niedostatki finansowe. Te jednak zdają się nie mieć charakteru absolutnego braku środków w budżecie. Sednem sprawy jest raczej brak woli przeznaczenia pieniędzy na rozwój MW. To znowu połączone jest z brakiem spójnej akceptowanej koncepcji jej roli w systemie bezpieczeństwa kraju. W obliczu pełno-skalowego konfliktu w Europie, MW jest na końcu łańcucha zakupów, a jej rola we współpracy międzynarodowej i udziału naszego kraju w zapewnieniu bezpieczeństwa globalnego nie ma na tyle siły przebicia, aby zapewnić odpowiednio duży strumień pieniędzy na zakup okrętów. Pomysł konwencjonalnego odstraszania potęgi atomowej przy użyciu niewielkiej liczby okrętów podwodnych, które są względnie bardzo drogimi jednostkami, jest co prawda lansowany, ale szczególnie w obliczu braku osłony ze strony floty nawodnej, czy w szerszym ujęciu braku możliwości wywalczenia panowania na morzu, wydaje się groteskowy. Racjonalnie rzecz biorąc nie można traktować go w kategoriach stabilnych podstaw odbudowy MW. Czy to oznacza, że Polska nie potrzebuje okrętów, że nie stać jej na przywilej posiadania sprawnej MW, że nie ma szans na taką flotę?

Być może odpowiedź na to pytanie zależy od spojrzenia na cel posiadania wojska. W obliczu przewagi przeciwnika na lądzie, MW będzie wypadała z priorytetowych planów rozwoju sił zbrojnych za każdym razem, gdy będziemy rozpatrywać pełno-skalowy konflikt zbrojny. Na zadania aparatu państwowego wynikające z posiadania przez nie terytorium można popatrzeć jednak inaczej. Stanem wyjściowym nie jest stan wojny, tylko pokoju. Wynikającym z tego celem jest niedopuszczenie do sytuacji, w której przeciwnik mógłby naruszyć terytorium bez przekraczania progu wojny. Inaczej, podstawowym zadaniem aparatu państwowego w czasie pokoju jest realizacja kontroli własnych posiadłości. To proste, musimy znać perfekcyjnie swój teren, musimy na bieżąco prowadzić rozpoznanie, czy ktoś go nie narusza, musimy być w stanie wygenerować zdolność szybkiego przechwycenia intruza, czyli zamanifestowania zdolności kontroli. W odniesieniu do MW, zadania te dotyczą nie tylko wód terytorialnych, ale także wyłącznej strefy ekonomicznej.

Proponowane planowanie budowy systemu obrony granic jest zatem planowaniem od pokoju do wojny i opiera się na założeniu, że najpierw tworzy się skończony system na czas pokoju, a dopiero posiadając takowy zaczyna się myśleć o realizacji zadań w czasie wojny. W przeciwieństwie do podejścia przeciwnego – od wojny do pokoju – taki sposób budowy potencjału obronnego faworyzuje nie wojska lądowe, a siły powietrzne i MW. W obliczu posiadania granicy lądowej z potencjalnie wrogą nam potęgą lądową może wydawać się to dziwne, ale przestaje takim być, gdy przyjrzymy się bliżej zagadnieniu. Przestrzeń powietrzna i wody morskie są miękkimi strefami, gdzie przeciwnik może podejmować znacznie więcej działań niż na lądzie bez przekraczania progu wojny.

Jakich okrętów potrzebuje Polska, aby zabezpieczyć sobie możliwość kontroli wód terytorialnych i EEZ w czasie pokoju?

Pierwszym narzędziem realizacji działań nawodnych będą patrolowce straży przybrzeżnej. W naszych realiach – Morskiego Oddziału Straży Granicznej. Pomijając tzw. drobnicę, która w istotnym stopniu istnieje, flota MOSG wymaga pilnego zakupu dużych patrolowców, jednostek większych od kiedykolwiek posiadanych przez tę formację, które gwarantowałyby dużą dzielność morską, elastyczność w zabieraniu sprzętu i ludzi, w tym wyposażenie w łodzie sztywno-denne dla grup specjalnych, a także współpracę ze śmigłowcem. MOSG od wielu lat, a na pewno od powstania projektu Kaper, zgłasza potrzebę posiadania co najmniej dwóch dodatkowych dużych patrolowców. Zakładając, że w celu właściwej kontroli i manifestowania obecności 24 godziny na dobę, przez 365 dni w roku, jeden z takich patrolowców powinien być aktywny, co przekłada się na potrzebę posiadania trzech jednostek w wariancie optymalnym, dwóch – minimalnym.

I cóż, że ze Szwecji? Pożyteczny na pewno, czy potrzebny – myślę, że tak. Foto www.sjofartstidningen.se

MW pojawia się na scenie, gdy przejdziemy do kontroli tego, co się dzieje pod wodą. Teoretycznie zadania te również mogłaby wykonywać straż przybrzeżna, ale w praktyce wojennomorskiej znakomita większość państw z dostępem do otwartego morza, o ile nie wszystkie, powierza je wojskowym. Priorytetowymi zakupami dla MW powinny być zatem okręty przeciwminowe, ZOP i hydrograficzne. Możliwe, że – patrząc na aktualne trendy – mógłby to być jeden typ okrętu. Przykładem może być brytyjski koncept Venari, który łączy zadania przeciwminowe i hydrograficzne bądź wspominany na tym blogu koncept Kaszub II, czyli okręt jednocześnie walki przeciwminowej i ZOP, a zatem okręt zwalczania zagrożeń podwodnych. Wielkościowo okręt taki mógłby być porównywalny z Venari lub 80 metrową wizualizacją Saaba, co z jednej strony ułatwiłoby zatrzymanie kosztów projektu na rozsądnym poziomie, z drugiej – pozwoliłoby takiej jednostce na korzystanie z większej liczby portów polskiego wybrzeża. W perspektywie rozwoju bezzałogowych pojazdów podwodnych, za sprawą których granica między okrętem podwodnym a miną najprawdopodobniej ulegnie zatarciu, szczególnie koncepcja Kaszuba II i osobnego projektu okrętu hydrograficznego wydaje się atrakcyjna. Zakładając, że aktualnie realizowany program Kormoran II dobiegnie końca w wymiarze trzech okrętów, zabezpieczenie kontroli morza w zakresie zagrożeń spod wody mogłoby opierać się na budowie 3 – 6 okrętów projektu Kaszub II i dwóch okrętów hydrograficznych. Naturalnie, skuteczność okrętów Kaszub II wymagałaby posiadania do współpracy z nimi śmigłowców ZOP bazowania lądowego, zdolnych do odtwarzania gotowości bojowej w oparciu o lądowisko na okręcie.

W dalszej (choć na pewno nie dalekiej!) kolejności MW należałoby wyposażyć w nowe okręty walki elektronicznej i rozpoznania elektronicznego. Proces optymalnego zastępowania obecnie aktywnych jednostek tego rodzaju oznaczałby zastosowanie zasady jeden do jeden.

Tu wątpliwości znikają – jest potrzebny, nawet jeśli brzydki jak noc listopadowa i całkiem bezbronny. Foto – www.reddit.com

W tym scenariuszu brakuje natomiast miejsca dla nowych okrętów transportowych, zaopatrzeniowych, podwodnych, pomocniczych dla OP, obrony wybrzeża w naszym rozumieniu tego zwrotu oraz fregat. Należałoby zrewidować również stan już istniejącej floty i wydatki na utrzymanie poszczególnych jednostek w służbie. Jako zabezpieczenie odpowiedzi rakietowej mogą posłużyć posiadane NDR-y. W wymiarze minimum nie potrzeba do tego celu okrętów. To jednak zagadnienia na osobny artykuł. Sednem tego tekstu są bowiem okręty, mogące stworzyć trzon nowoczesnej i dobrze ugruntowanej w polskich realiach floty.

Drażliwą kwestią w tych realiach pozostaje udział MW w operacjach międzynarodowych. Niezwykle trudno przeforsować w naszym kraju kupowanie nowych oceanicznych okrętów, nawet jedynie patrolowców, tylko z myślą o tego rodzaju aktywności, z drugiej – odcięcie MW od niej byłoby niezaprzeczalnym błędem. W zakresie typowych operacji czasu pokoju, takich jak Atalanta i Mare Nostrum, wystarczające mogą okazać się już posiadane okręty, konkretnie ORP Xawery Czernicki i Ślązak (zakładając, że w końcu zostanie wprowadzony do czynnej służby). Nie są to jednostki idealne do tego typu zadań, ale jak pokazuje przykład Szwecji, na pewno wystarczające. W praktyce wszystko sprowadza się jedynie do woli włączenia ich do konkretnych działań. Udział w SNMCMG to równie prosty element układanki, współgra bowiem doskonale z programem zabezpieczenia przed zagrożeniami spod wody, który jest meritum proponowanej koncepcji. Natomiast udział w SNMG jest niemożliwy, chyba że zostanie zrealizowany w oparciu o używane fregaty. Jeżeli kluczowym powodem ich utrzymania bądź pozyskania (wraca pomysł zakupu australijskich fregat typu Adelaide) byłoby zabezpieczenie udziału w SNMG i szeroko rozumianych misjach na użytek polityki zagranicznej, wówczas ich niedostatki względem nowych fregat tej klasy przestaną być paraliżujące.

Na koniec pozostaje pytanie, dlaczego floty budowane wedle powyższego scenariusza nie są tak powszechne jak wynikałoby to z tego tekstu. Przecież potrzebę zabezpieczenia przed zagrożeniami spod wody ma każdy kraj z dostępem do morza. Odpowiedzi są co najmniej dwie. Spora grupa krajów zwyczajnie nie ma środków finansowych nawet na takie podstawowe wydawałoby się działania i posiada jedynie uszczuplone MW, działające na pograniczu straży wybrzeża. Brak zdolności panowania nad pewną częścią terytorium, nawet gdy zagrożenie wydaje się mało prawdopodobne, można nazwać symptomem kraju o cechach kolonii. Na drugim końcu stoi poczucie, że zadania na tym polu mogą zrealizować marynarki innych państw. Trudno bowiem przyjąć, że Islandii nie stać na MW. Jest ona jednak w wygodnej sytuacji, wynikającej z jej położenia geograficznego. Na taką postawę może sobie pozwolić, choć tak naprawdę do końca nie wiadomo czy powinna. Dla Polski jest to jednak żaden problem w obliczu tego, że ona sama jednocześnie nie chce być krajem o cechach kolonii, a nie ma intratnego położenia geograficznego, przynajmniej w świetle zabezpieczenia przez flotę innego państwa jej interesów na morzu terytorialnym i EEZ.

 Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(required)

(required)