Nov 172018
 

W poprzednim wpisie mogliśmy spojrzeć jak nasza marynarka wojenna prezentuje się w szeregu flot bałtyckich. Dzisiaj propozycja co moglibyśmy robić w coraz trudniejszych warunkach budżetowych aby nie odstawać i równać do szeregu flot naszych sąsiadów. Poniżej szerszy opis trzech luk wspomnianych ostatnio a więc siły patrolowe, nawodne oraz zwalczania zagrożeń podwodnych. Uprzedzając, w zasadzie nic bardzo nowego się nie pojawia co może świadczyć o tym, że rezultat końcowy w dużej mierze zależy od przyjętych założeń i jeżeli nie popełnia się błędu grubego założenia w połączeniu z przyjętą metodą dają podobny wynik. Tak więc należałoby dyskutować o założeniach a nie konkretnym rozwiązaniu problemu. Można przyjąć całkowicie błędny punkt wyjściowy ale może się zdarzyć, że wychodzimy z właściwych przesłanek, ale inercja systemu lub wewnętrzne różnice postrzegania problemu nie pozwalają ich przyjąć za podstawę działania. Tyle gwoli wstępu.

Patrolowanie

W krajach z nami sąsiadującymi patrolowanie jest realizowane z użyciem różnych instytucji. Podjęcie dobrej decyzji co do rozwiązania kwestii patrolowania wymaga więc z jednej strony właściwie zorganizowanej współpracy czy integracji tych instytucji a z drugiej lepszego zrozumienia szczególnych cech czy zadań. Straż przybrzeżna czy też straż graniczna ma za zadanie utrzymanie porządku prawnego a użycie siły jest ostatecznością. Patroluje w celach prewencyjnych oraz ze względu na konieczność obecności w miejscu popełnienia wykroczenia czy przestępstwa. Natomiast marynarka wojenna prowadzi rozpoznanie by tworzyć obraz sytuacji oraz zidentyfikowane zagrożenia zniszczyć w razie konieczności. Patrolowanie jest jedną z form prowadzenia rozpoznania i bynajmniej nie jedyną, ma jednak zaletę obecności na miejscu a więc szybkości reakcji. Obie formacje czy instytucje państwowe mają w sumie dość rozdzielne obszary działania i patrolowanie jest jednym z nielicznych punktów wspólnych. Informacja zdobyta przez straż graniczną jako efekt uboczny prewencyjnego patrolowania ma sporą wartość dla marynarki wojennej a marynarka wojenna jest jedyną instytucją dającą realną szansę na wsparcie w sytuacji ataku grup czy organizacji pozapaństwowych z użyciem siły przekraczającej zdolność samoobrony Straży Granicznej.

Przypadkowy Ślązak i dwa Kapry zaadoptowane do nowej roli nie powinny być modelem docelowym. Morski Oddział Straży Granicznej zasługuje na conajmniej dwie jednostki klasy Inshore Patrol Vessel z prawdziwego zdarzenia, by wzmocnić swą obecność w strefie EEZ oraz rozszerzyć możliwości działania w gorszych warunkach pogodowych. Bardzo wskazane byłoby nabycie jednej jednostki klasy Offshore Patrol Vessel do operacji międzynarodowych, co politykom dałoby użyteczne narzędzie do zademonstrowania Polski jako aktywnego członka społeczności europejskiej czy też szerzej. Konsekwencją oczywistą jest podział budżetu między ministerstwami, bo z pustego i Salomon nie naleje. Taki ruch musi wywołać burzę i ogromny opór, dlatego ważne jest by skupić się na realnych projektach dających każdej stronie poczucie postępu i rozwoju.

Znacznie trudniejszym tematem jest zaproponowanie sensownego rozwiązania dla marynarki wojennej. Wybór zależy w dużej mierze od przyjętych kryteriów czy tak zwanych wskaźników jakości dla procesów optymalizacyjnych. Z góry trzeba uprzedzić o przeszkodzie, na którą natknęli się Amerykanie wiele lat temu. Brak rakiet przeciwokrętowych dalekiego zasięgu był między innymi konsekwencją braku odpowiednio dokładnego rozpoznania na dużych odległościach. Ponieważ było do dyspozycji lotnictwo pokładowe, Tomahawki zostały zamienione na rakiety do zwalczania celów lądowych. Przed takim samym wyzwaniem teraz my stoimy nie posiadając ani wystarczających środków finansowych ani dostępu do wielu technologii. Radary OTH byłyby może pomocne, ale są bardzo wrażliwe na atak a znajdowałyby się w strefie rażenia, więc kluczem jest skuteczna obrona powietrzna kraju. Współpraca z sąsiadami jest niezwykle cenna tak długo jak będą chcieli czy mogli się z nami dzielić poufnymi danymi. Zostają być może satelity, chociaż stacje kontroli naziemnej też są łakomym kąskiem dla rakiet manewrujących. Ogólnie ujmując, łatwiej nam tworzyć sieć rozpoznania coraz gęstszą wraz ze zmniejszającym się dystansem.

Plus – na lądzie, minus – oczywisty cel. Foto www.wikipedia.com

Główną cechą rozpoznania powinna być skuteczność a zaraz za nią odporność na działania przeciwnika jak zakłócanie czy próba zniszczenia. Ponadto rozpoznanie swoim zasięgiem powinno obejmować conajmniej strefę EEZ oraz być porównywalne z zasięgiem broni ofensywnej marynarki wojennej. Jeśli odporność ma polegać na mnogości urządzeń i łatwości ich zastąpienia to mogą być bezbronne ale jednocześnie muszą być tanie i łatwe do produkcji, nabycia lub zmagazynowane wcześniej. Niech za przykład posłuży pława hydroakustyczna, z natury jednorazowego użytku. Jeśli zaś odporność polegać ma na aktywnej obronie to szybko wzrosną wymagania odnośnie platformy – jej wielkości, zasięgu sensorów czy odporności biernej. Każdy element systemu rozpoznania będzie miał swoją wartość – taktyczną i finansową. Rodzi się pytanie na ile przeciwnik będzie chciał daną platformę zniszczyć i jakimi środkami oraz odwrotnie, jak bardzo chcemy jej bronić i w jaki sposób? Punktem wyjścia powinna być waga taktyczna i przyjęcie typowego zagrożenia dla danej platformy. Dalej prowadzą dwie przeciwstawne drogi. Pierwsza zakłada możliwość straty i dąży do minimalizacji kosztów i strat ludzkich. Na końcu tej ścieżki będą systemy autonomiczne w miarę możliwości niedrogie. Druga droga dąży do zabezpieczenia okrętu czy samolotu przed atakiem. Tylko jaka obrona jest wystarczająca i gdzie jest koniec tej ścieżki? Dodanie systemów obrony nie zwiększa wartości taktycznej platformy rozpoznawczej wyznaczanej przez jej sensory ale finansową już tak i to znacząco. W którymś punkcie musimy się zatrzymać, chociaż w oczywisty sposób nasza platforma rozpoznawcza przeobraża się w okręt wojenny i to o sporych możliwościach.

Im mniejsza platforma tym trudniejszy wybór zestawu sensorów. Powinniśmy monitorować sytuację pod wodą, na powierzchni morza, w spektrum elektromagnetycznym, cyberprzestrzeni i w powietrzu. Mniej więcej w tej kolejności. To nie znaczy, że to co się dzieje w powietrzu jest mniej istotne, wręcz przeciwnie – to oznacza, że nikt marynarki wojennej nie wyręczy w zwalczaniu zagrożeń pod wodą natomiast dozór powietrzny to teoretycznie domena sił powietrznych i obrony powietrznej kraju. Szukajmy synergii unikając duplikacji. Im większa platforma tym słabsze są ograniczenia i dylemat doboru sensorów, rośnie zaś koszt i konieczność zapewnienia obrony. Od rodzaju i wielości platformy a więc zasięgu i mnogości sensorów zależy również geograficzny zakres stosowalności proponowanego systemu rozpoznania. Czy jest na stałe związany z naszym wybrzeżem czy z platformą niezależną od niego, czy może być mobilny/przemieszczalny i szerzej stosowany na wybrzeżu Bałtyku a może uniwersalnie poza nim?

Biorąc odporność systemu za podstawowe kryterium decyzyjne najbardziej interesująca jest kombinacja dwóch skrajnych opcji – obrony aktywnej najlepszej możliwej w połączeniu z obroną przez rozproszenie. Mowa więc o okrętach wojennych i niewielkich systemach bezzałogowych bazujących na lądzie czy poszerzających horyzont okrętów wojennych lub patrolowych. Rezygnujemy z platform efektywnych w rozpoznaniu ale o ograniczonych zdolnościach do obrony jak samoloty patrolowe, co stoi w opozycji do tradycyjnego sposobu myślenia. Proponowane platformy bezzałogowe powinny być, zwłaszcza w początkowym okresie, zdalnie sterowane bądź z ograniczoną kilkuosobową załogą polegającą na wysokim stopniu automatyzacji jako wstępu do pełnej autonomiczności. Polska uczestniczy w programie NATO dla bezzałogowych platform do zwalczania okrętów podwodnych ale na rezultat trzeba poczekać. Wciąż pozostanie do pokonania bariera prawnych regulacji poruszania się takich pojazdów w przestrzeni publicznej a już z pewnością uzbrojonych. Takie ograniczenia pewnie będą bladły w przypadku wojny, będącej w swej istocie zaprzeczeniem porządku prawnego, ale do momentu jej wybuchu pozostajemy związani regulacjami prawnymi i opinią publiczną.

Zacznijmy od monitorowania wód terytorialnych i strefy wyłączności ekonomicznej z użyciem niewielkich dronów jako podstawy. HMS Magpie to jeden z najnowszych nabytków brytyjskiej Royal Navy:

The RN expects Magpie to be able to maintain 20 knots in a Sea State Four with waves up to 2½ metres high.

Jest to konstrukcja oparta o projekt Wildcat-60 czyli większego brata Wildcat-40 służącego w marynarce Wojennej RP w roli motorówek hydrograficznych. Konstrukcja jest przy okazji certyfikowana przez Polski Rejestr Statków. Wyposażenie zakładane jest dość minimalistyczne i składa się z sonaru TRAPS zakupionego niedawno przez Royal Canadian Navy prawdopodobnie dla swoich okrętów przybrzeżnych typu Kingston. Dodać trzeba system łączności czy transmisji danych. Alternatywnie podstawa dla modułu zwalczania min Kijanka, trochę chyba zapomnianego. Wyskoki poziom automatyzacji oraz 3-osobowa załoga byłaby stopniem pośrednim do pełnej autonomiczności a zarazem gwarantem kontroli nad jednostką. Wszystko na granicy możliwości tak małej jednostki, więc być może trzeba znaleźć coś większego, ale idea minimalizmu jest jasna.

Do śledzenia powierzchni morza mamy do wyboru paletę niewielkich dronów ale ponownie sięgając do rozwiązań już stosowanych w Polsce zaproponujmy nowszą wersję ScanEagle czyli RQ-21 Blackjack. Wyposażenie modułowe złożone z Nano-SAR, głowicy E/O jak ViDAR lub prostego odbiornika ESM. Pojazd może być kontrolowany ze stacji naziemnej na maksymalnej odległości 90km co wystarcza do monitorowania naszych wód przybrzeżnych i wyłączności ekonomicznej. Alternatywnie stację kontroli umieszczamy na dowolnym okręcie co zwiększa zasięg i pewnym stopniu uniezależnia od instalacji naziemnych. Zasięg sensorów jest w tym wypadku mały stąd potrzeba kilku systemów przypisanych przykładowo do obu flotylli okrętów oraz MOSG wraz z jego jednostkami pływającymi.

Miniaturyzacja czyni cuda. Foto www.imsar.com

Ilość platform zależy oczywiście od powierzchni monitorowanej, zasięgu sensorów i czasu lub ciągłości śledzenia. Z drugiej strony mniej więcej wiadomo, jakie obszary są dla nas (i przeciwników) bardziej interesujące od innych co naturalnie przyciąga uwagę. Związane to jest z głębokością wód, trasą szlaków żeglugowych lub możliwymi obszarami desantu czy dywersji związanej z obiektami na lądzie. Przy tej okazji jest powód by powrócić do kwestii styku Straży Granicznej i Marynarki Wojennej RP. Wcześniej na blogu padła propozycja zakupu łodzi patrolowych podobnych do Mk VI czy Super Dvora III. Taki nabytek odgrywałby dobrze conajmniej trzy role:

  • Osłona nawodnych platform rozpoznania (obecnie bezbronnych) przed atakami asymetrycznymi
  • Wsparcie MOSG w sytuacjach większego zagrożenia i konieczności użycia broni większej niż ręczna. Łodzie są szybsze niż nasze Kapry i lepiej się sprawują na fali niż RHIB-y
  • Dają dodatkowe możliwości patrolowe na podejściach do głównych portów

Zasięg 200km związany z możliwościami broni ofensywnej Marynarki Wojennej RP wymaga większego ładunku użytecznego i zasięgu niż posiada RQ-21 Blackjack. Idąc śladem minimalizacji S-100 Camcopter jest już certyfikowany do działania nad morzem i pozwala na rekonesans na dystansie porównywalnym z zasięgiem NSM. Camcopter ma różne wersje pakietów sensorów ale wśród nich ciekawym z naszego punktu widzenia jest I-Mast Thalesa o zasięgu 56 nm. Trzy zestawy dla obu baterii Morskiej jednostki Rakietowej i Ślązaka byłyby dobrym początkiem dla identyfikacji podejrzanych celów lub oszacowania skutków przeprowadzonego ataku. Koszt zestawu pięciu RQ-21 jest podobnego rzędu jak dwóch S-100.

Osobnym tematem wykraczającym daleko poza temat patrolowania jest rozpoznanie prowadzone przez środki na poziomie narodowym jak satelity. Systemem mało dokładnym ale funkcjonującym jako wczesne ostrzeganie jest OTH czyli radar pozahoryzontalny. Stacja umieszczona na lądzie o zasięgu 200-300km byłaby interesującym uzupełnieniem całości narodowego systemu wczesnego ostrzegania. Ciekawe, na ile można by dokonywać fuzji informacji uzyskanej z podobnego radaru zainstalowanego na Bornholmie? Wówczas nasze drony lub okręty miałyby jasne wskazanie gdzie szukać celu do identyfikacji po odfiltrowaniu wszystkich innych obiektów o znanej tożsamości dzięki cywilnym systemom.

Przysłowiową drugą nogą wybraną na początku są okręty wojenne lub samoloty bojowe. Lotnictwo skwitujmy na razie prostym stwierdzeniem, że potrzebne są zasobniki rozpoznawcze dla samolotów ale sprawa dotyczy Sił Powietrznych więc czynimy unik i kończymy wątek. Okręty wojenne wykorzystywane do patrolowania zrekompensują istotny mankament małych dronów, czyli braku możliwości działania na podstawie zdobytej informacji, czytaj – ataku na cele wykryte i zidentyfikowane zarówno na powierzchni wody jak i pod nią. Tylko ile czasu mogą okręty wojenne na to patrolowanie poświęcić, bo nie jest to ich rola podstawowa.

Walka z zagrożeniem spod wody

Kolejną luką do wypełnienia w naszych siłach morskich jest ochrona obszaru i/lub szlaków żeglugowych przed zagrożeniem spod wody. Rozwój technologii rozszerza dość szybko zakres zagrożeń podwodnych i powoli rysują się trzy grupy. Systemy rozpoznania jak UUV lub instalacje na dnie morskim, systemy skrytego minowania i niszczenia min oraz tradycyjne zagrożenie okrętami podwodnymi. Doktryna Rosji kładzie większy nacisk na rozpoznanie i zwalczanie systemów rozpoznania niż na tradycyjne zwalczanie żeglugi czy okrętów za pomocą klasycznych okrętów podwodnych a wojna minowa staje się naszą specjalizacją. To powinno wyznaczać priorytety dla nas pozostawiając zwalczanie klasycznych okrętów podwodnych jako opcję ważną, ale w drugiej kolejności. Jeżeli będziemy mogli wykorzystać synergię, świetnie, jeśli nie – stoimy przed trudną wyborem i twardą decyzją.

Jeśli w dalszym ciągu trzymać się konsekwentnie kryterium odporności systemu na atak lub zakłócenia to w połączeniu z połączeniu z poprzednim wyborem okrętów wojennych do celów rozpoznania drogi się znów rozchodzą. Przy zadanej wartości taktycznej a więc zdolności do rozpoznania i sile ofensywnej albo minimalizujemy koszt jednostkowy zakładając straty co prowadzi do lekkich i licznych okrętów nawodnych jak korweta i to raczej z dolnej półki lub odwrotnie maksymalizujemy efektywność obrony co prowadzi do okrętów większych klasy fregata. Obecnie posiadamy niszczyciele min, które jednak nie spełniają warunku odporności a więc ich naturalna ewolucja w kierunku systemów samoobrony czy ofensywnych do zwalczania zagrożeń innych niż miny prowadzi do niedużej korwety.

Odnośnie zwalczania klasycznego zagrożenia ze strony okrętów podwodnych to doświadczenia obu wielkich wojen światowych dały odpowiedź na pytanie czy lepiej chronić przed okrętami podwodnymi szlaki żeglugowe (czyli obszar) czy też raczej bezpośrednio statki, co prowadzi do formowania konwojów. Wynik debaty był zwycięski dla konwojów i ich eskorty. W naszym specyficznym przypadku dochodzi jeszcze kwestia gdzie te konwoje mamy ewentualnie eskortować. Co innego Bałtyk a co innego Północny Atlantyk. Dalsze rozróżnienie dotyczy pytania czy mówimy o eskorcie transportów wojskowych jak wsparcie dla Republik Bałtyckich czy też o wojnie ekonomicznej i ochronie żeglugi. Mamy do czynienia z trzema głównymi strumieniami towarów i ludzi – do Szczecina/Świnoujścia, do Gdyni/Gdańska oraz żeglugę promową do Szwecji. Częścią wspólną pomiędzy handlem a wsparciem militarnym jest trasa od Cieśnin Duńskich lub Kanału Kilońskiego do Gdyni/Gdańska lub dalej. To wyznacza chyba górną granicę naszych ambicji z jednym warunkiem i jednym wyjątkiem. Warunek jest taki, że NATO zdecyduje się na morską drogę wsparcia a nie lądową co już w sobie ma głębsze założenie wspólnego działania w ramach NATO. Natomiast wyjątek to wybór fregat do realizacji celu gdyż fregaty są oceanicznymi okrętami eskortowymi i mogą wyjść poza Bałtyk w ramach zespołów NATO. Fregaty byłyby rozwiązaniem bardzo elastycznym czy wszechstronny tylko na ile w głowach naszych polityków opanowanych przez ideę realpolitik Mahan przegrywa z dziedzictwem McKindera? Eurazja czy Heartland nie potrzebuje w zasadzie floty bo według tych teorii mega-kontynent jest samowystarczalny. Jak słusznie wspomniał w którymś z wywiadów Pan Poseł Jach jest to kwestia ambicji państwa tylko nie wiemy gdzie te ambicje są ulokowane lub też czy są właściwie ulokowane.

Innym skutecznym środkiem obrony przed okrętami podwodnymi są własne okręty podwodne. Ze względu na poziom kosztów ponownie stoimy przed trudną decyzją na ile zagrożenie z tej strony jest istotne. W takim wypadku jednak rakiety manewrujące odpalane spod wody są raczej balastem niż potrzebą. Dodatkowo w warunkach Bałtyku podlegają ograniczeniom łączności i obszaru działania wynikającym z głębokości morza a mobilność stoi w opozycji do skrytości.

W skrócie ujmując korwety są umieszczone w nieaktualnym planie modernizacji ale budzą kontrowersje, okręty podwodne bazują na błędnych założeniach doktrynalnych a fregatom brak umocowania w kontekście politycznym.

Kwestia wsparcia ASW ze strony okrętów jest natomiast nierozerwalnie związana z kształtem i charakterem przyszłych sił nawodnych, o czym dalej z kolejnym znakiem zapytania czy takowe w ogóle będą miały szansę zaistnieć.

Kształt sił nawodnych

Do tej pory wszelkie pomysły dotyczyły sił i środków defensywnych. Takie są też doktryny większości państw leżących nad Bałtykiem. Doktrynę morską Rosji można nazwać aktywną obroną co ma swoje teoretyczne źródła już u von Clausewitza i współcześnie jest praktykowana zarówno przez Rosję jak i Chiny. Niepokój i poczucie zagrożenia sąsiadów Rosji wypływa z kombinacji niepewności co do rozumienia obrony przez to państwo i niepomiernie większego potencjału militarnego. Intencją Rosji jest odsunięcie zagrożeń (tak jak je rozumie rząd Federacji Rosyjskiej) jak najdalej od swoich granic wykorzystując zasięg lub skrytość nowoczesnej broni. Cele dla rakiet manewrujących są wymienione wyraźnie – systemy rozpoznania i instalacje na lądzie. Jakie, to możemy sobie dopowiedzieć sami – lotniska, porty, baterie nadbrzeżne, obrona antybalistyczna i przeciwlotnicza, ośrodki dowodzenia, stacje radarowe. Właściwą odpowiedzią na takie zagrożenie jest budowa naziemnej obrony powietrznej kraju o strukturze rozproszonej i mobilnej. Jest druga strona medalu czyli sprzęgnięcie obrony ze środkami ataku, co w przypadku marynarki wojennej oznacza odpowiedź na pytanie czy możemy zniszczyć nosicieli rakiet manewrujących na morzu lub w porcie?

Mówiliśmy o celach negatywnych czyli próbie zaprzeczenia doktrynie oponenta natomiast co z celami pozytywnymi czyli tym co sami chcemy osiągnąć? Wiodącym wątkiem wydaje się być wsparcie NATO dla naszego regionu idące drogą morską co rodzi dwa skutki mające znaczenie dla naszego postrzegania sprawy. Mówimy o wsparciu sojuszników zakładamy więc po cichu, że są i mają wolę działać. Co robimy dla wzmocnienia tej woli? Jeżeli wsparcie nadejdzie to częściowo przyjdzie drogą morską przez Atlantyk a lokalnie przez Bałtyk. Jak możemy dołożyć się do ochrony tego wsparcia? W cieniu pozostają wciąż „mała wojna” i wsparcie dla działań na lądzie. Jakie siły byłyby odpowiednie do realizacji wyżej wspomnianych zadań?

Odpowiedzią symetryczną do zagrożenia rakiet manewrujących dalekiego zasięgu jest stworzenie własnej wersji rozproszonej siły ofensywnej wspartej rozproszonym i organicznym rozpoznaniem. Działaniem niesymetrycznym jest szukanie sposobów na ograniczenie mobilności sił morskich poprzez zagrożenia podwodne oraz zawsze niszczenie lub mylenie systemu rozpoznania przeciwnika. Niestety zasięg rakiet manewrujących przeznaczonych do ataku celów na lądzie jest znacząco większy od rakiet przeciwokrętowych. Z dużym prawdopodobieństwem możemy przyjąć odpalenie ich spoza zasięgu naszego oddziaływania. Nasze inwestycje miałyby wówczas na celu odsunięcie punktu wystrzelenia rakiet jak najdalej od naszego terytorium. W zasadzie jest to lustrzane odbicie strategii rosyjskiej, tyle że nie daje szans na jej skuteczne zaprzeczenie co rodzi pytanie na ile warto w taką strategię inwestować poważne środki?

Kierując się wybranymi priorytetami i wobec braku jasnego poparcia dla fregat, na czoło wysuwają się korwety do zwalczania zagrożeń podwodnych pojmowanych szerzej niż zwalczanie okrętów podwodnych. Punktem wyjścia może być zarówno powiększona wersja rozwojowa Kormorana, wysłużony technicznie lecz niekoniecznie koncepcyjnie Kaszub, czy też zmutowana Czapla. Na drugim miejscu powinien się pojawić środek do skrytego minowania ofensywnego. Kolejne pole dla naszego własnego rozwiązania i specjalizacji bo pole do popisu jest spore i wciąż nie zagospodarowane. Dla wsparcia korwet można wykorzystać rozbudowany system C2 Ślązaka i uczynić go okrętem dowodzenia. Następny krok zależałby od poziomu wsparcia dla fregat i albo pójść drogą używanych okrętów tej klasy albo zbudować większych następców Orkanów na wzór rosyjskich Karakurt, Damena Sigma 7310 lub wręcz Visby zbudowanej z innego materiału. Wybór wiązałby się z większą wagą funkcji eskortowania transportów drogąś morską lub alternatywnie zwalczaniem nosicieli rakiet manewrujących na morzu lub nawet na lądzie.

Przyjęte założenia pozwalają na skalowanie inwestycji i stopniową budowę zdolności Marynarki Wojennej RP, co ma swoje znaczenie w czasach zbliżającej się chyba gorszej koniunktury dla marynarzy.

Oct 282018
 

Jak na razie Marynarka Wojenna jest przedmiotem wielu deklaracji i dyskusji do czego ma służyć, ale nie wiadomo w którym kierunku zmierza. Jak sprawa wygląda za przysłowiową miedzą? Większość krajów z pewnym niepokojem spogląda w jednym i tym samym kierunku, lecz uwarunkowania i strategie się różnią co powinno być odzwierciedlone w projektach modernizacyjnych. Zróbmy więc mały przegląd stanu i nowości flot krajów przylegających do Bałtyku i zobaczmy jak Polska wygląda na ich tle.

 

Szwecja

Wiceadmirał Nykvist aktywnie buduje wizje rozwoju marynarki wojennej oraz dzieli się w mediach ustalonymi przez siebie priorytetami. Te z kolei wypływają z dokumentu rządowego Sweden Defence Policy 2016-2020. Dowódca marynarki szwedzkiej kładzie nacisk na mobilność, elastyczność, niewidzialność i współpracę. Widzi poważne zagrożenie w „szarej strefie”. Zwróćmy uwagę na podkreślenie prewencji w poniższym zdaniu:

Musimy w szarej strefie być obecni … gotowi do działania i oczywiście posiadać właściwe wyposażenie, aby być zdolnym do zatrzymania każdego zanim cokolwiek się stanie.

W innym miejscu wyjaśnia na czym polegają działania floty:

Główne zadania praktykowane regularnie to ciągła obserwacja i rozpoznanie w celu zapewnienia nienaruszalności terytorialnej, ochrona i wspieranie cywilnej żeglugi i w ostateczności obrona wybrzeża „jeśli ktokolwiek nas zaatakuje”.

Kontynuację realizacji powyższych zadań mają zapewnić programy modernizacyjne i dodatkowe fundusze zagwarantowane przez rząd. W planach lub realizacji są:

  • Modernizacja dwóch korwet (lub kutrów rakietowych) Gävle
  • Wzmocnienie zdolności wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych
  • Instalacja nowych mobilnych sensorów i utrzymywanie w gotowości zapór minowych
  • Modernizacja i wymiana generacyjna okrętów podwodnych
  • Wymiana okrętu SIGINT

Ponadto w prasie pojawiły się doniesienia o możliwej reaktywacji rakietowych baterii nadbrzeżnych lecz nic o nich nie ma na stronie oficjalnej sił zbrojnych. Plany wiceadmirała Nykvista sięgają dalej i chciałby zrealizować modernizację korwet Visby, zwiększyć liczbę batalionów piechoty morskiej i sił nawodnych oraz liczbę okrętów podwodnych do sześciu. Nie są to jednak aktualnie zatwierdzone projekty choć mówią wiele o preferowanych kierunkach rozwoju. Za ważny element obronności kraju uważana jest współpraca międzynarodowa jak Sea Surveillance Co-operation Baltic Sea (SUBCAS) z udziałem również brytyjskiej Royal Navy czy dwustronna inicjatywa Szwecji i Finlandii SUCFIS.

Niemcy

Bardzo zwięzły opis charakteru zmian, którym podlega obecnie Deutsche Marine znajdujemy w dokumencie  szwajcarskiego instytutu Center for Security Studies:

Marynarka wojenna Niemiec dokonuje zwrotu w stronę Bałtyku i Północnego Atlantyku po ponad dwóch dekadach zaangażowania w przeciwdziałanie kryzysom i operacjach bezpieczeństwa morskiego na Morzu Śródziemnym i Oceanie Indyjskim.

W czasie pokoju obszar Bałtyku wymaga posiadania skutecznego monitorowania i rozpoznania oraz obecności sił morskich zdolnych do wiarygodnego odstraszania. W czasie wojny na Bałtyku potrzeba łącznych zdolności umożliwiających pokonanie rozwijanych przez Rosję zdolności A2/AD i skuteczną realizację wzmocnienia Republik Bałtyckich drogą morską i powietrzną.

Ambitny program modernizacyjny w skrócie opisuje wiceadmirał Andreas Krause na łamach USNI Proceedings:

W trakcie 20 kolejnych lat marynarka wojenna Niemiec wymieni, zmodernizuje lub zwiększy prawie cały arsenał obecnej floty. Począwszy od tego roku, pierwsza z czterech fregat typu F125 Baden-Wuerttemberg z rotacyjną załogą i zwiększoną liczbą dni w morzu wejdzie do służby. W dalszej przyszłości flota wzbogaci się o drugą serię pięciu korwet K-130 Braunschweig (zwiększając ogólną liczbę do dziesięciu), sześć nowych okrętów wielozadaniowych, zastępstwo dla śmigłowców morskich, nowe jednostki przeciwminowe zarówno załogowe jak i bezzałogowe, zdolności obrony ABM dla fregat przeciwlotniczych typu 124 Sachsen oraz o osiem modernizowanych samolotów patrolowych.

Z początkiem 2019 roku marynarka wojenna Niemiec utworzy w Rostocku wielonarodowy komponent dowodzenia dla Bałtyku, co poprawi znacznie zdolności dowodzenia siłami NATO na tym obszarze.

Można do powyższego tylko dodać, że fregaty stacjonują w Wilhelmshaven z głównym kierunkiem na Atlantyk chociaż okręty są dostępne dla operacji na Bałtyku w razie takiej potrzeby. Program MKS-180 wspomniany w wywiadzie przez wiceadmirała Krause ma najprawdopodobniej zastąpić starsze typy fregat ASW a wspólny z Norwegią projekt okrętów podwodnych U212CD zastąpić dwie najstarsze jednostki U212A. Flota Niemiec jest podobnie jak przypadek Danii dość trudny do oceny jej zaangażowania w działania na Bałtyku ze względu na równoczesne sąsiedztwo z morzami Bałtyckim i Północnym co otwiera nowe obszary działań i konieczność nadawania priorytetów.

Dania

Obrona Danii musi mieć siłę, głębokość i odporność taką, aby razem z NATO zniechęcić i odstraszyć inne kraje od ataku na naszych sojuszników i w ostateczności , na Danię. Obrona musi być wiarygodna i kolektywna. Ma to szczególne zastosowanie na Bałtyku, gdzie aktywność Rosji wzbudza rosnący niepokój.

Proposal for new Danish defence agreement 2018 – 2023

Kontradmirał Torben Mikkelsen w wywiadzie dla USNI Proceedings dodaje:

Podstawowym zadaniem Królewskiej Marynarki Danii jest utrzymywanie wolności mórz i swobodnego do nich dostępu.

W odniesieniu do marynarki wojennej trzy programy są zaproponowane i dotyczą głównie modernizacji i dozbrojenia istniejących fregat:

  • Doposażenia w rakiety SM-2 lub ewentualnie w dalszej kolejności SM-6
  • Doposażenie w sonar i systemy obrony przeciwtorpedowej
  • Wyposażenie śmigłowców morskich w sonar i torpedy do walki z okrętami podwodnymi

Dania jest od lat obiektem zainteresowania ze względu na innowacyjne a jednocześnie praktyczne rozwiązania dla swojej marynarki wojennej. Aktualnie siły przeciwminowe przechodzą transformację z dedykowanych okrętów do modułów przenoszonych przez dowolną platformę.

Finlandia

Finowie celują w prostocie i jasności przekazu informacji dotyczącej zarówno celu użycia sił morskich jak ich struktury czy też nowych inwestycji. Oficjalna strona marynarki wojennej swoje istnieje uzasadnia jednym zdaniem:

Marynarka wojenna ma trzy zadania statutowe związane z militarną obroną Finlandii: monitorowanie naszych wód terytorialnych, odpieranie wtargnięć na terytorium i ataków morskich oraz ochrona morskich linii komunikacyjnych. Marynarka wojenna monitoruje wody terytorialne Finlandii 24/7/365.

Odnośnie ochrony żeglugi Finowie są dość precyzyjni w dokumencie uzasadniającym najnowszy program modernizacji floty stwierdzają:

Najważniejszymi węzłami komunikacyjnymi dla fińskiego transportu morskiego są cieśniny Porkkala-Naissaari w Zatoce Fińskiej i Märket na Morzu Alandzkim. Archipelag Åland posiada specjalny status strefy zdemilitaryzowanej a Finlandia jest zobowiązana do jego obrony.

Bezpośrednim impulsem dla Squadron 2020 czyli projektu nowych jednostek była konieczność wymiany aż siedmiu okrętów – trzech stawiaczy min i czterech kutrów rakietowych. Wybór korwet na następców jest racjonalnym połączeniem zdolności poprzedników, chociaż nie bez przeszkód.

Głównymi cechami okrętów będzie zdolność do długotrwałego działania w ciągu całego roku we wszelkich warunkach pogodowych i lodowych Morza Bałtyckiego oraz dowodzenia operacjami morskimi, zwalczanie celów nawodnych na otwartym morzu, stawianie min oraz działania przeciw okrętom podwodnym.

Nie istnieje okręt spełniający wymagania floty. Zdolność do nawigowania wśród lodu i stawiania min wymaga zaprojektowania okrętu nowego rodzaju.

Mamy więc do czynienia z hybrydą korwety i stawiacza min a być może lodołamacza. Dla polskiej publiczności ciekawostką może być pogląd na obronę przeciwlotniczą:

Systemy obrony powietrznej na okrętach nawodnych służą przede wszystkim do samoobrony i ochrony określonych celów.

Na poziomie ogólnonarodowym wszystkie ważne transporty morskie i krytyczne transporty wojskowe są ochraniane przez połączone operacje trzech rodzajów sił zbrojnych.

Prostota, klarowność, estetyka. Żródło www.defmin.fi

Podziwiać należy klarowność dokumentów, dostępność do informacji i racjonalność wyborów.

Rosja

Najnowsza wersja doktryny morskiej Federacji Rosyjskiej jest bardziej konkretna i wojennomorska niż poprzednie edycje. Trochę trzeba się pomęczyć, bo dostępna jest głównie wersja w języku rosyjskim. Z całej palety zadań i celów poniżej są zaprezentowane te, mające odniesienie do Bałtyku:

Cele Floty w czasie pokoju (wybrane):

  • Identyfikować i ingerować w aktywność rozpoznawczą wroga na morzach i oceanach przyległych do wybrzeży Rosji. Śledzić i być gotowym do zniszczenia platform rozpoznania wroga wraz z rozpoczęciem operacji bojowych
  • Zapewnić rozlokowanie sił morskich w czasie zagrożenia
  • Śledzić aktywność zagranicznych okrętów i samolotów
  • Zapewnić konwencjonalne odstraszanie wobec zagrożenia lub użycia siły wobec Rosji z kierunku morza

Cele Floty w czasie wojny:

  • Zniszczyć instalacje wroga na lądzie z dużej odległości
  • Zniszczyć wrogie siły zwalczania okrętów podwodnych i inne oraz instalacje na lądzie
  • Utrzymywać sprzyjające warunki operacyjne
  • Zabezpieczyć morskie wsparcie dla oddziałów kontaktowych w trakcie morskich operacji ofensywnych i defensywnych
  • Obrona wybrzeża

Rosyjska doktryna jest doktryną światowego mocarstwa i dobrze jest mieć tego świadomość. Trzeba umieć oddzielić intencje od możliwości Federacji Rosyjskiej bo te ostatnie przewyższają naszą zdolność do obrony a w skrajnym przypadku wojny nuklearnej nawet przy wsparciu NATO. Rosja zresztą otwarcie mówi o akceptacji użycia taktycznej broni nuklearnej dla wzmocnienia efektu odstraszania konwencjonalnego. Użycie taktycznej broni jądrowej ma również zapobiegać eskalacji konfliktów oraz stanowić wskaźnik skuteczności strategi wojennomorskiej.

Odnośnie środków doktryna mówi otwarcie o głównych kierunkach rozwoju:

Podstawą uzbrojenia podwodnych i nawodnych oraz nadbrzeżnych sił Floty w okresie do 2025 roku będą precyzyjnie naprowadzane rakiety manewrujące dalekiego zasięgu. Po 2025 roku na uzbrojenie podwodnych i nawodnych oraz nadbrzeżnych sił Floty wejdą hipersoniczne rakiety i zrobotyzowane środki różnego przeznaczenia, w tym autonomiczne pojazdy podwodne.

Raport CNA The Russian Navy in the 21st Century wymienia jako priorytety budowy okrętów okręty przybrzeżne z rakietami dalekiego zasięgu oraz atomowe okręty podwodne, zarówno z rakietami balistycznymi jak i ogólnego przeznaczenia.

Być może trzon przyszłej Floty Bałtyckiej. Korweta Karakurt do masowej produkcji. Foto www.navyrecognition.com

W przypadku Floty Bałtyckiej mamy do czynienia z mieszaniną okrętów pochodzących jeszcze z czasów Związku Radzieckiego i nowych. Proces modernizacji trwa i chociaż dynamika wymiany okrętów spowoduje prawdopodobnie przejściowy dalszy spadek liczebności floty to jej zdolności bojowe będą rosły. Nieznany jest los sił podwodnych gdyż Flota Bałtycka nie jest na liście priorytetów a nowe programy budowy okrętów podwodnych konwencjonalnych napotykają na trudności technologiczne. Z drugiej strony trudno sobie wyobrazić, że przy istnieniu takiej woli wymiana na nowe okręty choć starszej generacji stanowiłaby problem dla marynarki wojennej Federacji Rosyjskiej.

Republiki Bałtyckie

Dobrym podsumowaniem stanu flot Litwy, Łotwy i Estonii jest artykuł na blogu CIMSEC. Wszystkie te niewielkie marynarki wojenne są zorientowane na służbę patrolową i zwalczanie min. Są szyte na miarę możliwości, ale służą dobrze swoim krajom i realizują przyjętą strategię. Największą wśród nich jest marynarka Litwy. Istnieje pomiędzy nimi współpraca a w szczególności litewsko-łotewski Baltic Squadron złożony z okrętów przeciwminowych.

Poniżej zaprezentowane jest tabelaryczne zestawienie nie tyle liczebności poszczególnych klas okrętów ale raczej sam ich rodzaj ze wskazaniem na kierunki inwestycji w najbliższych latach. Pytanie więc brzmiało w jaką strukturę sił morskich poszczególne państwa inwestują i ewentualnie z jakich przesłanek to wypływa. Za projekty modernizacyjne uznano te w realizacji bądź mające zapewnione finansowanie. Odfiltrowane zostały plany czy ambicje, ale bądź jeszcze niedojrzałe bądź bez zabezpieczenia finansowego. Pomimo dołożonych starań błędów być może nie udało się uniknąć a wiele interpretacji może się okazać dyskusyjne.

Czy można dokonać jakiś spostrzeżeń uogólniających na podstawie powyższej tabeli? Być może parę.

  • Mamy do czynienia z dziewięcioma krajami z czego sześć ma wybrzeże tylko nad Bałtykiem. Polityka morska pozostałych trzech flot jest kierowana przez strategię wykraczającą poza Bałtyk. Wszystkie trzy plus Polska posiadają w swym składzie fregaty. Fregaty flot Niemiec i Danii służą głównie do działań międzynarodowych na oceanach a w przypadku Polski wydaje się, że głównie do współpracy w ramach SNMG. Niemcy są jedynym krajem z szansą na zwiększenie liczebności tej klasy okrętów z 10 do być może 13. Pozostałe kraje posiadają pojedyncze sztuki z zaznaczeniem, że okręty rosyjskie są pochodzenia jeszcze radzieckiego i wkrótce pozostanie w służbie tylko jeden, jeśli nie zostaną wymienione na nowe konstrukcje.
  • Z wymienionej dziewiątki wyraźnie wyróżniają się Republiki Bałtyckie mające najmniejsze zasoby. To jest istotne przy porównywaniu flot i takim wypadku powinno być ściśle powiązane z oceną strategii danego kraju, czyli odpowiedzią na pytanie na ile flota realizuje założenia polityki wojennomorskiej czy morskiej.
  • Wszystkie państwa nad Bałtykiem posiadają siły przeciwminowe oraz patrolowe. Te ostatnie w różnej formie i często innej formacji czy instytucji. Ograniczenia prawne i rozbieżność zakresu zadań straży wybrzeża i marynarki wojennej powoduje, że najbardziej palącą potrzebą staje się monitorowanie aktywności pod wodą w połączeniu ze zdolnością do szybkiego działania. Straż graniczna tego nie wykona.
  • Kutry rakietowe oddają powoli pole korwetom. Te z kolei koncentrują się na realizacji zadań w dwóch obszarach – zwalczania okrętów podwodnych lub celów nawodnych oraz lądowych. Liderem w tej transformacji są Niemcy, które proces już zakończyły. Aktualnie najbardziej widoczne trend jest we flotach Finlandii i Rosji. Szwedzki i fiński program modernizacji ma na celu uzupełnienie zdolności do wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych wobec deficytu tych zdolności w ich flotach. Polska utknęła na mieliźnie.
  • Biorąc pod uwagę wiek i programy modernizacyjne okrętów podwodnych zaskakujące jest to, że być może wkrótce okręty tej klasy będą obecne w co najwyżej trzech flotach – niemieckiej, szwedzkiej i rosyjskiej. Spośród tych krajów tylko Szwedzi prowadzą obecnie modernizację i wymianę generacyjną okrętów podwodnych podczas gdy Niemcy mają porozumienie z Norwegią dotyczące dalszej przyszłości. Rosja buduje nowe okręty starszej generacji ale z przeznaczeniem głównie dla Floty Czarnomorskiej, co nie znaczy że nie może tego zrobić w przyszłości dla Floty Bałtyckiej.
  • Okręty desantowe czy łodzie bojowo-desantowe są raczej rzadkością najwyraźniej związaną naturalnie z posiadaniem przez dane państwo piechoty morskiej. Polska takiej formacji nie ma i najwyraźniej nie może się zdecydować co z tym fantem zrobić. Na razie okręty Lublin są klasyfikowane jako transportowo-minowe co daje im bezpieczny byt w nadchodzących latach. Dania posiada okręty raczej transportowe (Absalon) niż desantowe, jakkolwiek warto zaznaczyć ich obecność w składzie floty, jako kolejne potwierdzenie pomysłowości Duńczyków.
  • Lotnictwo morskie istnieje w pięciu krajach i ciekawostką jest rozwiązanie szwedzkie, gdzie część helikopterów należących do sił powietrznych jest wyposażona i przeznaczona do działania nad morzem na rzecz marynarki wojennej. Być może rozwiązanie do naśladowania dla Polski pod warunkiem posiadania MALE.

Jak na tym tle prezentuje się Marynarka Wojenna RP? Patrząc na zestawienie mamy wszystko i nic. Większość klas okrętów jest reprezentowana, ale biorąc pod uwagę ich wiek i brak konkretów co do umów na budowę nowych jednostek, wkrótce nasza flota zredukuje się się do dywizjonu okrętów przeciwminowych, paru jednostek pomocniczych i instalacji lądowych. Z tabeli wyłania się obraz trzech wielkich luk:

  • Siły patrolowe są conajmniej skromne i reprezentowane przez Ślązaka w marynarce wojennej oraz dwie jednostki patrolowe w Straży Granicznej plus szereg mniejszych łodzi patrolowo-pościgowych uzupełnionych samolotami Bryza różnych wersji. Żadna z większych jednostek nie została zbudowana z przeznaczeniam na okręt patrolowy. Zła pogoda może znacznie ograniczyć nasze możliwości w tym zakresie i brak nam czegokolwiek do monitorowania tego co się dzieje pod wodą.
  • Brak rozstrzygnięcia czy i w jaki sposób prowadzić walkę z zagrożeniem pod wodą. Mowa nie tyle o okrętach podwodnych, których potencjalny przeciwnik posiada niewiele a większość naszych wód jest dość płytka co raczej miniaturowych i/lub bezzałogowych pojazdach podwodnych służących do rozpoznania, minowania czy dywersji. Osobnym wątkiem z gatunku „być albo nie być” są fregaty i ich potencjał ZOP na wodach oceanów.
  • Najbardziej rzucającą się w oczy luką jest brak wizji jaki charakter mają mieć nasze siły nawodne. Jakie klasy okrętów powinny być obecne i do czego służyć. Mamy do dyspozycji dwie stare fregaty trzymane w służbie jak tylko się da długo (już za długo) z nadzieją że gdzieś, kiedyś, ktoś zdecyduje o następcach, trzy dozbrojone kutry rakietowe oraz jedną „zdegradowaną” korwetę. Właściwie to staropolski bigos.

W następnym wpisie może parę słów co z tym fantem zrobić.

Aug 302018
 

Historia przejęcia używanych fregat z Australii do czego w końcu nie doszło w ostatniej chwili, wskazuje na brak wspólnej i zaakceptowanej wizji co do roli Marynarki Wojennej RP. Nie ma wyjścia, z uporem maniaka trzeba wrócić do tematu. Co pewien czas na tym blogu podejmowana jest próba syntezy różnych wątków. Nie inaczej jest tym razem i poniżej są odniesienia zarówno do Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego RP (zwłaszcza jej pierwszej części), Białej Księgi jak i do pewnych idei z Planu Modernizacji Technicznej z 2013 roku.

Jako cel nadrzędny Marynarka Wojenna RP mogłaby przyjąć:

  • Wzmacnianie bezpieczeństwa Polski poprzez zapobieganie i tłumienie kryzysów powstałych na wodach Polski, Unii Europejskiej i krajów sojuszniczych
  • Demonstrowanie aktywnego uczestnictwa RP w polityce międzynarodowej poprzez udział w międzynarodowych operacjach na morzu i demonstrowanie bandery
  • W czasie wojny udostępnienie Połączonym Siłom Zbrojnym pola manewru wzdłuż wybrzeża i wsparcie ich działań na morskiej flance.

Zadania wynikające z powyższej definicji podzielmy procentowo na czas pokoju oraz kryzysu i wojny, co ułatwi planowanie budżetu w realnych granicach. Określenie typowych zagrożeń lub ich poziomu pozwoli na ograniczenie i dopasowanie zdolności okrętów do najbardziej prawdopodobnej sytuacji, a nie najgorszej. Ta ostatnia bowiem zdestabilizuje zarówno specyfikację okrętów jak i budżet.

70% w czasie pokoju:

  • Rozpoznanie i patrolowanie własnych wód
  • Dyplomacja morska (wizyty w porcie, udział w operacjach społeczności międzynarodowej)
  • Budowanie sojuszy (ćwiczenia międzynarodowe, uczestnictwo w stałych zespołach NATO)
  • Pomoc humanitarna i ratownictwo
  • Bezpieczeństwo morskie
  • Wsparcie służb granicznych Polski i EU

Poziom i rodzaj zagrożenia:

  • Obce rozpoznanie i penetracja własnego terytorium
  • Dywersja
  • Ataki nie mające na celu zajęcia terytorium lub punktowe z użyciem nowoczesnej broni w ograniczonej ilości lub czasie
  • Agresywna dyplomacja morska
  • Łamanie ładu i prawa międzynarodowego

30% w czasie kryzysu i wojny:

  • Ochrona portów i infrastruktury morskiej
  • Osłona podejść do portów
  • Mobilność wojsk wzdłuż wybrzeża
  • „Mała Wojna”
  • Zaopatrzenie i ewakuacja droga morską

Poziom i rodzaj zagrożenia:

  • Dywersja
  • Miny
  • Ataki cybernetyczne na infrastrukturę i ośrodki dowodzenia
  • Blokada morska
  • Taktyczne desanty na tyłach obrony w celu dezorganizacji linii zaopatrzenia oraz przyśpieszenia postępu wojsk agresora
  • Ataki na terytorium kraju lub siły morskie oraz transporty wojska i zaopatrzenia z użyciem nowoczesnej broni w nieograniczony sposób

Dyplomacja morska w wersji “soft”

Dopiero po uzgodnieniu nie tyle zadań, co podstawowego powodu istnienia możemy mówić o siłach i środkach. Alternatywne myślenie oddolne, czyli zakup sprzętu bez uzgodnionej roli marynarki wojennej jest wciąż możliwe, co demonstruje choćby Kormoran ale będzie napotykało na przeszkody przy większych kwotach jednostkowych (na co wskazuje przykładowo pomysł przejęcia fregat).

Struktura sił morskich nie budzi większych wątpliwości ale stopień ich integracji czy współdziałania już pewnie tak:

  • MOSG
  • SAR
  • Marynarka Wojenna

Zdolności na poziomie bardzo ogólnym można określić chwytliwym hasłem 5S (screen, scout, strike, supply, support) czego nie należy mylić z biznesową praktyką japońskich korporacji lub zapożyczyć terminologię z PMT2013 – (Rozpoznanie, Rażenie, Przetrwanie i Ochrona, Przerzut i Mobilność, Wsparcie, C2)

Budżet inwestycyjny przyjęty arbitralnie w dwóch wariantach:
1.0 mld rocznie
0.5 mld rocznie

Wysokość wydaje się odzwierciedlać historyczną wysokość nakładów. Co prawda ostatnio w ciągu roku podpisano kontrakty na dwa Kormorany i Ratownika, ale jest wątpliwe, czy zapłacono z góry pełną kwotę. Nakład jest dalej rozpatrywany przez pryzmat proporcji 70/30 dla Pokoju/Kryzysu i Wojny.
Kadencja Sejmu trwa 4 cztery lata i przy naszym braku ciągłości polityki oznacza to inwestycje rzędu:

  • 2.8 mld/1.2 mld w czasie kadencji przy poziomie 1.0 mld rocznie lub
  • 1.4 mld/0.6 mld w czasie kadencji przy poziomie 0.5 mld rocznie

Po odliczeniu pewnej kwoty na remonty (np. 20%) można wnioskować, że dla polityków wchodzi w grę zakup jednostkowy pomiędzy 1.0 -2.0 mld za sztukę lub przy liczbie trzech sztuk największe pozycje będą warte 0.4 – 0.8 mld za sztukę. Liczby mogą się wahać krótkoterminowo do 30% poprzez zmianę proporcji pomiędzy P oraz K i W. Dodatkowym ograniczeniem może być (choć nie musi) czas realizacji kontraktu, bo rząd wprowadził radosną zasadę, że kontrakt czy uzgodnienia znaczą niewiele.

Takie rozumowanie wyjaśnia fenomen Ślązaka i jego olbrzymie szanse na jedynactwo a także kontrowersje wokół fregat Adelaide będących gdzieś w górnych granicach osiągalności. Używane fregaty miałyby większe szanse, gdyby nie zainwestowano już w inne projekty jak Kormoran, NDR czy Ratownik. Tak naprawdę to ponownie ogranicza realne kwoty inwestycji bo przy takich zaniedbaniach stoimy wobec konieczności prowadzenia kilku projektów jednocześnie. No, ale przetestujmy hipotezę na aktualnych inwestycjach. NDR w cenie 0.7 mld jest akceptowalny. Powtórzony drugi raz ma uzasadnienie w łatwości realizacji (nie musimy się przebijać przez procedury i nie ryzykujemy porażki) ponadto drugi dywizjon ma chyba niższy koszt. Kormoran jako prototyp również się mieści. Realizacja opcji na dwie dalsze dwie jednostki też się mieści mając wspomniany plus niskiego ryzyka i przewidywalnego czasu realizacji. Ratownik ma szanse chociaż coraz bardziej staje się okrętem bez swojej misji, ale jego bliźniak może już nie mieć tyle szczęścia.

Jeżeli chcemy mieć coś w liczbie minimum trzech sztuk to 1.0 mld PLN za jednostkę wydaje się być górną granicą akceptowalności dla polityków, a i to mocno naciąganą. Taki jest skutek braku ciągłości i długofalowego planowania. To co za to kupimy zależy od percepcji wartości u decydentów. Wiele systemów rozpoznawczych, patrolowych i ochrony infrastruktury ma szanse się w tej kwocie zmieścić, tylko czy będą cenione przez zarówno polityków i wojskowych szukających maksymalizacji zdolności bojowych? Wszyscy zwrócili uwagę na słowa Jamesa H. Bergerona w wywiadzie udzielonym Defence24, że „zdolności typowe dla fregat są bardzo cenne z punktu widzenia NATO”. Nikt nie odniósł się do poniższego pytania i odpowiedzi:

Czego NATO najbardziej potrzebuje teraz na Bałtyku, gdzie po drugiej stronie mamy Flotę Bałtycką Federacji Rosyjskiej?

Jedną z naszych największych potrzeb jest świadomość sytuacyjna. Potrzebujemy oczu i uszu na Bałtyku i do pewnego stopnia potrzebujemy zdolności do szybkiej odpowiedzi.

Rozpoznanie i świadomość sytuacyjna naszego regionu najwyraźniej mogłaby być naszym wkładem do sojuszu, cenionym przez NATO i jednocześnie będącym w pełnej zgodzie z zapomnianą strategią Bałtyk Plus. Okręty typowo bojowe będą wciąż kontrowersyjne bo obciążają budżet znacznie, są ryzykownym projektem wobec naszego braku doświadczenia w zarządzaniu takimi projektami, a z drugiej strony to co jest wystarczająco dobre czy uzbrojone jest mocno relatywne.

Okręty duże czy małe muszą mieć gdzieś bezpieczną bazę. Zacznijmy może od tego. Foto www.warfarehistorynetwork.com

Kontynuując wątek fregat w naszych warunkach na fali wydarzeń wokół australijskich okrętów typu Adelaide trzeba przemyśleć opcje, ale w odniesieniu do strategii bezpieczeństwa narodowego i realnych środków. Przykładowo fregaty mogą mieć miejsce w Marynarce Wojennej RP, ale pod kilkoma warunkami. Po pierwsze musi istnieć właściwe uzasadnienie i takie istnieje. Pierwsza cześć Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego bazuje najwyraźniej na dorobku prof. prof. Makowskiego i Szubrychta i jest wewnętrznie spójna. Mówi o Rzeczpospolitej Morskiej aktywnej na arenie międzynarodowej i budującej sojusze. Prof. Makowski w ten sposób argumentuje:

Umiejętne wykorzystanie dyplomacji morskiej w ramach rozsądnej i przemyślanej polityki zagranicznej jest dla małych i średnich państw pierwszą linią obrony.

Niestety, prawie cała argumentacja w mediach skupiła się wokół wartości bojowej fregat, co jest sprawą drugorzędną w tym przypadku. Snucie planów o dalszej modernizacji okrętów po domniemanym przejęciu może mieć sens techniczno-militarny ale nie polityczny, bo oznacza niepotrzebny wzrost kosztów projektu już będącego na granicy osiągalności.

Po drugie, musielibyśmy zaakceptować używane fregaty jako rozwiązanie stałe, a nie tymczasowe co niesie za sobą niekorzystne skutki. Raz będziemy mieli ESSM, drugim razem Aster i tak dalej co 15 lat. Większym problemem jest malejąca podaż fregat na rynku, bo okręty są coraz droższe i budowane w krótszych seriach.

Oczywistym pytaniem jest co w zamian. Właściwie możliwości jest wiele i część z nich pojawiała się na tym blogu. Główną przeszkodą wydaje się być nadmierna orientacja na potrzeby wojny i w konsekwencji maksymalizacji zdolności bojowych. To się odbywa kosztem bezpieczeństwa narodowego, bo wojnę poprzedza wzrost zagrożenia, który najwyraźniej ignorujemy. O tym mówią cytowane słowa Prof. Andrzeja Makowskiego z zeszłorocznej prezentacji. Paradoksem jest, że za wyjątkiem Nadbrzeżnego Dywizjonu Rakietowego większość inwestycji czy planów inwestycyjnych Marynarki Wojennej jest związana z działaniami w czasie pokoju a nie wojny. Bezbronny Kormoran, Rybitwa mająca poszukiwać okrętów podwodnych w zasięgu lotnictwa i rakiet przeciwlotniczych przeciwnika czy Ratownik, który nie bardzo wiadomo jak ma ratować w czasie wojny załogę zatopionego okrętu podwodnego. Wszystkie te systemy mogą na obszarze Zatoki Gdańskiej funkcjonować po zneutralizowaniu zagrożenia lub jego likwidacji, tylko to oznacza że Marynarka Wojenna może podjąć swoje zadania po zakończeniu działań wojennych na obszarze. Dochodzimy do sprzeczności logicznej.

Zapomniane i wstydliwe zadanie – ewakuacja. Tu Rosjanie wycofują się z Tallina

Patrząc na zadania i zagrożenia wymienione w początku tekstu zwraca uwagę, że uzyskujemy obraz strategii Bałtyk Plus, chociaż nie było to intencją. Dla zwolenników fregat „Plus” daje szansę na okręty tej klasy przy spełnieniu wspomnianych warunków brzegowych. Z punktu widzenia tworzenia struktury floty pragmatyczne i inżynierskie podejście do listy powinno zaowocować zestawem dość jasnych kryteriów niezbędnych do zaprojektowania sieci taktycznej. Dla ilustracji parę przykładów:

  • Rozpoznanie i patrolowanie własnych wód. Ciągłość i stopień pokrycia obszaru.
  • Dyplomacja morska (wizyty w porcie, udział w operacjach społeczności międzynarodowej). Autonomiczność i łączność.
  • Budowanie sojuszy (ćwiczenia międzynarodowe, uczestnictwo w stałych zespołach NATO). Łączność jest warunkiem koniecznym.
  • Pomoc humanitarna i ratownictwo. Czas dolotu i odporność na pogodę. W misjach zagranicznych czy ewakuacji potrzeba przestrzeni ładunkowej.

Bez pretendowania do słuszności wymienionych kryteriów wystarczy zauważyć jak owe parametry prowadzą do konkretnych rozwiązań praktycznych. Weźmy pierwszy z brzegu, czyli rozpoznanie i patrolowanie własnych wód. Kryterium jakości to minimalizacja budżetu lub maksymalizacja odporności przy zadanym stopniu pokrycia. Mamy wybór pomiędzy nielicznymi platformami z sensorami o dużym zasięgu lub odwrotnie licznymi ale z uboższym wyposażeniem. Okręty czy jednostki nawodne oferują autonomiczność, samoloty wysoki stopień pokrycia, a mniejsze UAV liczebność lub odporność sieci na atak. Wszystko jest możliwe do skwantyfikowania i obliczenia optymalnej kombinacji platform i sensorów.
Podobnie dyplomacja morska lub budowanie sojuszy opiera się na minimalistycznych kryteriach nie ograniczających wyboru. Dyplomację morską można realizować z wykorzystaniem okrętu patrolowego, fregaty czy dużego okrętu desantowego albo po prostu logistycznego. Sojusze można budować poprzez ćwiczenia na odległych wodach albo na naszych własnych. Zadanie nie determinuje ani wielkości okrętu ani jego zdolności bojowych.

Jeśli spojrzeć na to co US Navy myśli o swojej przyszłości, to obecnie mówi się o poszukiwaniu optymalnej kompozycji oraz definicji poszczególnych składników, którymi są:

  • Duży okręt bojowy zastępujący krążowniki i niszczyciele
  • Mały okręt bojowy zastępujący LCS i fregaty
  • Średni okręt bezzałogowy z załogą opcjonalną (jak SeaHunter)
  • Małe okręty bazzałogowe (jak CUSV lub ich roje)

Pierwszy jest poza naszym zasięgiem i chyba zainteresowaniem (chociaż są osoby myślące inaczej). Drugi będzie przedmiotem pożądania dla obecnych zwolenników fregat. Z jakim skutkiem nie wiadomo. Natomiast mutacje SeaHuntera czy CUSV są jak najbardziej w naszym zasięgu i co więcej byłyby cenione przez USNavy w składzie naszej marynarki wojennej. Sercem tych platform jest tak na prawdę wiedza zakodowana w postaci programu sterującego i to stanowi szansę na innowację w naszym przemyśle, jakkolwiek wątpliwe czy państwowym.

Wojna czy pokój? Jak dotychczas, skupienie uwagi na wojnie i jej wymogach sprowadza Marynarkę Wojenna na manowce. Może czas na zmianę strategii i sposobu myślenia?

Aug 192018
 

CAPT. Wayne Hughes i jego klasyczna pozycja „Fleet Tactics…” doczekała się trzeciego wydania i… współautora. Jest nim RADM. Robert P. Girrier, który miał przywilej bycia kierownikiem pierwszego w historii US Navy wydziału systemów bezzałogowych. Dlaczego jest to pozycja popularna i czytana? Rozwój technologii i taktyki są nierozerwalnie ze sobą związane i jest to zależność interaktywna. Taktyka z trudem zdobyta przez doświadczenie i symulacje żąda określonych możliwości technicznych. Z kolei gwałtowny rozwój technologii oferuje nowe możliwości taktyczne. Centralnym motywem książki jest zasada „attack effectively first”, co nasuwa nam na myśl przysłowie „kto pierwszy, ten lepszy”. Niestety jakkolwiek chwytliwe, takie tłumaczenie traci na precyzji, bowiem znika ważne słówko „effectively”. Lepiej więc powiedzieć, „atakuj pierwszy, ale skutecznie!” Do precyzji języka wrócimy później.

Tytułowa książka była z pewnością czytana przez wielu decydentów i szeroko dyskutowana, czy miała jednak wpływ na taktykę lub strukturę sił US Navy? Próba odpowiedzi na to pytanie jest, o dziwo całkiem istotna dla Marynarki Wojennej RP. Na pierwszy rzut oka treść książki pozostaje bez większego echa. Fleet Tactics… skupia się na bitwie i jak ją wygrać a ostatnią wielką bitwę morską US Navy stoczyła w 1944 roku. Jest to demonstracja prostej tezy, że większość czasu marynarki wojenne świata spędzają na wykonywaniu żmudnej, lecz pożytecznej pracy w czasach pokoju. Co jakieś 20 lat mamy kryzys i od flot oczekuję się demonstracji siły czy mniej lub dalej idącej perswazji lub ich antytezy lub wręcz interwencji. US Navy od chwili swojego powstania spędziła na wojnie z mniej więcej równorzędnym przeciwnikiem około 6% czasu w trakcie pięciu wojen. Dla porównania, Polska Marynarka Wojenna brała udział tylko w jednej wojnie i stanowi to podobnie około 6% czasu jej istnienia. Nic więc dziwnego, że w czasie pokoju, gdy floty próbują zachować status quo nowe idee trudno się przebijają. Dopiero ponowne pojawienie się równorzędnego oponenta jak PLAN dla US Navy zaowocowało dość pośrednim wpływem wniosków z analizy równania salwy w postaci „distributed lethality”.

Być może najbardziej intrygującym wątkiem książki jest odniesienie do złotego wieku taktyki z przełomu XIX i XX wieku gdy rozwój taktyki opierał się na kalkulacjach i obliczeniach, choćby prymitywnych z naszego punktu widzenia współczesnego człowieka. Autor wręcz zachęca do wyciągania własnych wniosków, a nie brania na wiarę jego własnych konkluzji. Tak więc, dalej tekst jest własną próbą analizy, choć z góry uprzedźmy, że dochodzimy do potwierdzenia tez z książki.

Gwoli wprowadzenia przypomnijmy równanie salwy. Mówi o stratach poniesionych przez obie strony walczące wyliczanych jako różnica netto siły ofensywnej strony atakującej i siły defensywnej siły broniącej się, podzielonej przez odporność jednostkową obrońców.

Jednostki.Utracone = (Liczba.Jednostek.Atakujących * Siła.Ofensywna.Jednostki – Liczba.Obrońców * Siła.Defensywna.Jednostki)/Odporność.Na.Ciosy.Obrońcy

Równianie ma dwa człony gdyż dotyczy obu stron walczących, które w sytuacji jednoczesnego ataku równocześnie są stroną atakującą i broniącą się.

Do równania można, a nawet trzeba wprowadzić pewne współczynniki korygujące jak zdolność i jakość rozpoznania czy też „alertness” bądź czujność. Są to mnożniki pozwalające na urealnienie czysto teoretycznych spekulacji i dopasowania ich do historycznych wyników czy przykładów.

Celem wprowadzenia w temat możemy sobie wyobrazić hipotetyczny konflikt Orkana i popularnej ostatnio fregaty Adelaide. Jakkolwiek liczby w przypadku fregaty mogą być różne od rzeczywistych, pokazują o co chodzi i każdy może je zastąpić swoimi.

Atakuje Orkan (1 * 8 – 1 * 5)/2 = 1 1/2 czyli obezwładnienie
Atakuje Adelaide (1 * 4 – 1 * 1)/1 = 3 czyli klasyczny „overkill”

Werdykt – remis pod warunkiem jednoczesnego odpalenie dobrze nakierowanej salwy. Uprzedzając argumenty, oczywiście fregata może użyć śmigłowca do ataku co wprowadzi nas natychmiast w sferę taktyki, bo przykładowo wypuszczenie w powietrze śmigłowca zajmuje czas a wygrywa pierwszy, czyli ten kto posiada lepsze rozpoznanie.

Jak zapewnić sobie zwycięstwo poruszając się na razie w ramach zmiany pięciu technicznych zmiennych równania salwy? W co warto inwestować by obrona była skuteczna? Zacznijmy od wyliczenia wyników równania dla wszystkich kombinacji zmiennych równania dla obu stron. W następnym kroku spróbujmy podwajać kolejno każdy parametr i policzyć Zysk Netto liczony jako różnicę liczby przypadków dających zwycięstwo i porażkę. Wyniki prezentują dwie poniższe tabele. Różnica tkwi w założeniach. Oba przypadki dotyczą początkowo sił symetrycznych, a więc takiej samej liczby i takich samych parametrów dotyczących siły czy odporności. Pierwsza tabela opisuje okręty o takiej samej sile ofensywnej co defensywnej a druga dotyczy okrętów o sile ofensywnej dwukrotnie większej niż siła defensywna. Trzeci przypadek gdy siła defensywna jest dwukrotnie większa od siły ofensywnej okrętu daje zawsze sytuacje patową czyli nikt nigdy nie wygrywa i dlatego nie jest prezentowana w postaci tabelarycznej.


Najlepszy wynik w górnej tabeli daje nam liczebność jednostek, przy czym najczęstszym wynikiem różnych kombinacji zmiennych jest sytuacja patowa. Aby przechylić szalę zwycięstwa na którąś ze stron potrzeba lepszej taktyki skodyfikowanej w doktrynę i wyszkolenia załóg. Na drugim miejscu mamy zwiększanie siły ofensywnej jednostek co prowadzi nas do tabeli poniżej.
Ponownie najlepszy wynik uzyskujemy zwiększając liczebność sił, ale teraz najczęstszą sytuacją jest wzajemna anihilacja. Jeśli obie strony uderzą jednocześnie, następuje zniszczenie wzajemne i całkowite obu sił. Taka sytuacja premiuje stronę o lepszym i szybszym rozpoznaniu. Na drugim miejscu jest zwiększenie siły defensywnej co prowadzi nas do niepublikowanej tabeli z wynikiem – kompletny pat.

Prosta zabawa doprowadza nas do całkiem praktycznych wskazówek co do kierunków inwestycji. Wynik sugeruje inwestycje w możliwie największą liczbę jednostek „symetrycznych” czyli o zrównoważonej sile ofensywnej i defensywnej, rozpoznanie oraz taktykę/doktrynę i wyszkolenie. Analiza nie mówi nic o wielkości okrętów, byle by były „symetryczne”. Tak naprawdę dotyczy to całości sił zaangażowanych w bitwę, czyli zespołu złożonego ze zróżnicowanych jednostek pływających i instalacji lądowych. Więcej o kompozycji sił powie nam budżet oraz zadania nie uwzględnione w równaniu salwy a związane ze wspomnianym wcześnie użytkowaniem pokojowym floty przez 96% czasu. Osobnym tematem jest również walka z przeciwnikiem pod wodą, choć okręty podwodne można „wcisnąć” w podobne równania. Miny już będzie trudniej i sztuczniej.

Kontynuując wątek, „symetryczny” może być zespół fregaty i nadbrzeżnej baterii rakietowej, choć za podobne pieniądze pewnie można kupić trzy korwety, czyli zespół liczniejszy. Decydować będą czynniki strategii państwa i przydzielone zadania. Kutrów rakietowych można kupić za wspomniane pieniądze jeszcze więcej, lecz są to jednostki zbyt wyspecjalizowane do walki ofensywnej by były użyteczne do innych zadań. Jeszcze innym rozwiązaniem oferowanym przez technologię i dyskutowanym w książce jest połączenie systemów załogowych i bezzałogowych w różnych proporcjach. Wayne Hughes powołuje się na prace CAPT Jeffrey’a Cares, który przeciwstawił sobie w teorii dwa zespoły okrętów – konwencjonalnych z rozproszonymi opartymi o okręt – bazę i USV. Za okręt – bazę posłużył LCS i wynik był korzystny dla siły rozproszonej z zastrzeżeniem, że dzisiaj nikt nie wie jaki będzie wynik walki sieć kontra sieć. Dla nas to oznacza, że przykładowo trzy Mieczniki, Czaple czy Ślązaki wsparte 2-3 dronami uzbrojonymi w systemy defensywne lub ofensywne mogą być istotną przeciwwagą dla klasycznego przeciwnika nawet 2-3 krotnie silniejszego (według Hughes’a).

Jak dotąd posługiwaliśmy się dość enigmatycznym pojęciem siły ofensywnej i defensywnej. Dlaczego nie wgłębić się trochę bardziej i zidentyfikować część ograniczeń? Najłatwiej zacząć od odporności okrętów na uderzenia rakiet przeciw-okrętowych. Różne badania dają trochę odmienne wyniki, zwłaszcza że historia ASM jest krótka a ich bojowe użycie dość rzadkie. Niemniej dla jednostek poniżej 2.000 ton można przyjąć, że jedno trafienie obezwładnia okręt a dwa go zatapiają.

Konfrontację typowych środków napadu powietrznego i obrony przedstawia poniższa tabela. Założeniem jest samoobrona pojedynczego okrętu z użyciem własnych systemów uzbrojenia i wykrywania celu.

Pierwsze dwie kolumny symulują atak rakiety manewrującej lecącej na niskiej wysokości. Przechwycenie następuje na dystansie 10km przy czym dystans ten gwałtownie maleje wraz ze wzrostem prędkości rakiety ASM. Pocisk naddźwiękowy stawia wysokie wymagania dla czasu reakcji systemu oraz prawdopodobieństwa wykrycia. Jakkolwiek czas lotu ASM i teoretyczna szybkostrzelność wyrzutni pozwala na odpalenie od kilku do kilkunastu rakiet, może się to okazać iluzoryczną szansą na obronę. Dla obrony przed takim atakiem wystarczy rakieta przeciwlotnicza o skutecznym zasięgu 10km i głowicą samonaprowadzającą w sytuacji ataku saturacyjnego. Istotnym ograniczeniem będzie pojemność magazynu amunicji, czyli rakiet. W celach czysto spekulacyjnych dla zilustrowania wagi problemu przyjmijmy, że taki atak saturacyjny może nastąpić raz w tygodniu, oraz że kuter rakietowy może się obronić przed salwą czterech rakiet, korweta ośmiu a fregata szesnastu. Ponadto ich autonomiczność wynosi odpowiednio jeden, dwa lub trzy tygodnie. Wówczas magazyny dla kutra rakietowego powinny mieć pojemność od kilku do kilkunastu rakiet przeciwlotniczych, korweta od kilkunastu do kilkudziesięciu a fregata kilkadziesiąt i to powyżej 50-60 sztuk.

Sytuację można dość tanio i prosto polepszyć przez zastosowanie systemu podobnego do TALONS, czyli coś w rodzaju latawca na uwięzi wyposażonego w środki obserwacji rozszerzające zasięg wykrycia do 30km. Rakieta AA o skutecznym zasięgu 17km daje szansę na pogłębienie obrony i maksymalne wykorzystanie jej możliwości. Do wymagań wobec rakiety dojdzie pewnie łącze do korekty kursu. System powoli zaczyna się komplikować.

Trzecia kolumna w tabeli wyjaśnia potrzebę rakiet przeciwlotniczych dalekiego zasięgu jak wpierw Terrier a potem Standard SM-1 i w końcu SM-2. Rosyjskie bombowce Tu-22 w czasie wojny przenosiły po trzy rakiety hipersoniczne AS-4 Kitchen. Rakiety ważyły 5 ton i leciały na wysokości 10-20km. Ich tonowa głowica oraz prędkość nadała im przydomek „carrier killer”. Wówczas powstała koncepcja „Outer Air Battle” czyli obrony strefowej. Najpierw myśliwce pokładowe Tomcat z rakietami Phoenix miały zniszczyć bombowce przed odpaleniem rakiet ASM a dopiero potem rakiety przeciwlotnicze jak Terrier miały przechwytywać ASM w czasie ich dolotu do momentu ataku końcowego. Ostatnią linią obrony były systemy samoobrony (point defence) w postaci SeaSparrow. Phalanx jako broń ostatniej szansy przyszedł nieco później. Symulując atak za pomocą takiej rakiety odległość przechwycenia wynosi 80km co wyjaśnia potrzebę rakiet przeciwlotniczych o dużym zasięgu. Jednak z upadkiem Związku Radzieckiego i zakończeniem zimnej wojny powód do posiadania takich rakiet zaczął zanikać. Zaczęły dominować rakiety manewrujące latające na niskich lub bardzo niskich wysokościach a technologia zaczęła być dostępna znacznie szerzej niż tylko dla czołowych potęg militarnych świata. Skąd więc nieprzerwane zainteresowanie takim uzbrojeniem? Ponownie technologia przychodzi z pomocą. Pierwszy powód to obrona przed rakietami balistycznymi a drugi to powracająca możliwość kierowania rakietami przez inne platformy niż odpalająca. Sieć pozwala na wykorzystanie maksymalnego zasięgu rakiety przeciwlotniczej.

“TO” próbowano nazywać fregatą. Szczytowe osiągnięcie obrony przeciwlotniczej przed Aegis. Tartar FCS z New Threat Upgrade. Foto www.seaforces.org

Tu miejsce na dygresję. W języku militarnym amerykańskim mamy „layered defence” oraz „area defence”, które nie są do końca tym samym chociaż dość nieszczęśliwie są tłumaczone na polski w ten sam sposób jako obrona strefowa. „Area defence” to raczej epoka lat 80-tych i termin, który się pojawił wraz z autopilotem oraz łączem do korekty kursu. Takie rozwiązanie technologiczne pozwoliło na zwalczanie celów atakujących sąsiednie okręty czyli wzajemne wsparcie w szyku rozproszonym na maksymalnym dystansie. Trzecim powodem wiecznie młodym jest konieczność zwalczania samolotów czy innych środków rozpoznania.

Dwie ostatnie kolumny tabeli opisują dwa warianty ataku lotniczego z wykorzystaniem bomb szybujących. Wojna o Falklandy była dowodem na dość dużą skuteczność systemów okrętowych w zwalczaniu samolotów atakujących za pomocą klasycznych bomb grawitacyjnych. Bomby szybujące pozwalają teoretycznie na ich zrzut spoza zasięgu obrony, jeśli nie dysponuje ona obroną strefową (w rozumieniu przed chwilą podanym). Jednak zastosowanie prostej taktyki dolotu do punktu zrzutu na niskiej wysokości poniżej radaru w połączeniu z szybkim wznoszeniem na wymaganą wysokość daje efekt korzystny dla strony atakującej. Samolot jest w stanie zrzucić bomby i zrobić unik w dół by zniknąć z pola widzenia radaru zanim dosięgnie go wystrzelona rakieta. Symulacje przeprowadzono dla dwóch profili ataku – zrzut z lotu poziomego na wysokości 6.000m i w odległości 50km od celu oraz w locie wznoszącym na wysokości 600m i w odległości od celu 30km. Dla uczciwości należy dodać, że własne lotnictwo ma równie słabe szanse na przechwycenie samolotów wroga przed zrzuceniem bomb. Nawet przy 2 minutowej gotowości do startu będzie to możliwe tylko w niewielkim obszarze i przy ściśle określonej geometrii pola walki. Tak więc argument o teoretycznej osłonie przed atakiem z użyciem bomb szybujących za pomocą pary dyżurnej myśliwców poderwanej z lotniska jest bardzo mało realny.
Jeśli tak, to albo czekamy na nowe rozwiązania natury technologicznej, albo wracamy do taktyki. Być może rozwiązaniem jest atak sekwencyjny dający więcej czasu lotnictwu lub atak w złych warunkach meteorologicznych, gdyż sensory elektrooptyczne jak i fale milimetrowe dają gorsze wyniki w czasie np. deszczu czy śniegu. Całkiem innym podejściem jest obrona przez atak, czyli powrót do obrony strefowej – najpierw prewencyjny atak na lotniska i przejście do samoobrony.
Z drugiej strony, jeśli jest tak źle to czemu nie odwrócić tej monety i nie zastosować bomb szybujących odpalanych z wyrzutni HIMARS tak jak to próbuje czynić SAAB w kooperacji z Boeing’iem. Zasięg 150km z broszur umożliwia pokrycie całych połaci strefy EEZ a nawet dalej, za prawdopodobnie połowę ceny rakiety ASM.

Na zakończenie trochę zimnej wody na rozpalone głowy miłośników technologii. Wśród studentów Wayne’a Hughes’a był John C. Schulte, który zebrał wszystkie znane publicznie przypadki użycia rakiet ASM w walce aż do roku 1994. Podzielił cele na trzy kategorie – bezbronne, uzbrojone lecz nie podejmujące obrony i faktycznie się broniące. Prawdopodobieństwo trafienia rakietą mierzone jest jako stosunek rakiet odpalonych do trafień. Nie jest to efektywność ani obrony ani ataku tylko wynik czegoś co von Clausewitz nazywał tarciem lub my moglibyśmy nazwać oporem materii.

  • Rakiety trafiały cele bezbronne z prawdopodobieństwem 91%. Dobry wynik choć mamy szansę, że w salwie ośmiu rakiet czasami jedna nie trafi.
  • Okręty broniące się aktywnie zostały trafione z prawdopodobieństwem 26%, czyli co czwarta rakieta jest dobrze wycelowana i przedziera się przez obronę.
  • Jednostki nie podejmujące obrony choć mające taką możliwość są intrygujące. Prawdopodobieństwo trafienia wynosi 68%, tylko dlaczego jest tak różne od 91% jeśli ani jedna kategoria ani druga nie broniły się? Wyjaśnieniem może być bardziej psychologia niż technologia i zachowanie ludzi w stresie mających świadomość, że obrona może być skuteczna.

Autor raportu zdawał sobie sprawę, że rozwój rakiet ASM jest gwałtowny i trudno porównywać Styx z Exocet. Wydzielił więc osobno liczby dla przypadków od 1982 roku czyli Wojny o Falklandy. Liczby wynoszą odpowiednio:

  • Cele bezbronne 98%
  • Cele nie podejmujące obrony 63%
  • Cele broniące się 45%

Widać wyraźny spadek skuteczności ataku, chociaż wciąż co druga rakieta przedziera się przez obronę. Z drugiej strony coraz mniej okazji do weryfikacji danych. W przeszłości najskuteczniejszym środkiem obrony były zakłócenia i pułapki. Odnosząc się do wcześniejszej dyskusji tylko w jednym przypadku rakieta została zniszczona za pomocą obrony średniego zasięgu. Od tego czasu mamy chyba tylko cztery znane przypadki użycia ASM tylko nieznacznie modyfikujące dane:

  • 2006 – Atak na izraelską korwetę zakończony trafieniem w okręt i pobliski bezbronny statek
  • 2016 – Atak na prom High Speed Vehicle zakończony trafieniem
  • 2016 – Atak dwóch rakiet na amerykański niszczyciel Aegis z czego jedna zneutralizowana przez obronę a jedna spadła do wody.
  • 2013 – W czasie testów systemu Aegis dron symulujący atak trafia amerykański krążownik. Nie potwierdzono, czy okręt podjął próbę obrony więc nie wiadomo, do której kategorii zakwalifikować przypadek.

Ten ostatni przypadek dodaje smaku gdyż nieuzbrojony w głowicę bojową dron obezwładnił duży okręt i wyeliminował go z linii.

Istnieją o wiele bardziej złożone modele walki i pewnie każda marynarka wojenna ma swój własny czy preferowany. Do takich modeli należy też podchodzić z dużą dozą ostrożności bo daje on pewne wskazówki do rozważań, ale nie definiuje przyszłości w sposób deterministyczny. Wciąż również trwa wyścig pomiędzy obroną i atakiem, w końcu nikt nie odwołał trzeciej zasady dynamiki Newtona – akcja rodzi reakcję. Niemniej tego typu obliczenia dają większe szanse na owocną dyskusję niezależnie od poziomu profesjonalizmu dyskutantów.

Jul 072018
 

Komentarze na blogu zwykle są źródłem inspiracji i nie inaczej stało się teraz. W rezultacie powstała lista projektów całkowicie realnych, choć na swój sposób fantazyjnych. Lista ma znaczenie praktyczne bo jakieś pieniądze są zamrożone w projektach już realizowanych, więc możemy mówić tylko o wykorzystaniu kwoty pozostałej w budżecie. Ta zaś w domyśle jest nie za duża.

 

 

Oto lista Projektów Poniżej 0.5 mld Złotych.

  • 0.3 mld PLN. MOSG – dwa kutry Damen 5509 uzbrojone w wkm-y.

Zastępcy dla Kaprów i lekko uzbrojone. Lektura ustaw o MOSG i broni palnej prowadzi do wniosku, że MOSG nie może mieć broni palnej większej niż przenośna, co w praktyce oznacza wkm-y. To między innymi dlatego bez istotnej zmiany prawa nie możemy mieć tylko Straży Przybrzeżnej i musimy mieć Marynarkę Wojenną, choćby w rozmiarze nano. Kutry patrolowe pozwolą na polepszenie obrazu sytuacji na naszych wodach i na aktywne uczestnictwo w ochronie granic Unii Europejskiej.

Damen ma swoją markę wśród Straży Przybrzeżnych i stocznie w Polsce. Foto Damen.com

  • 0.4 mld PLN Dwa „Rzepy” czyli SWATH 100 ton wyposażone w sonar holowany aktywno-pasywny TRAPS.

Ponieważ z natury monitorowanie tego co się dzieje pod wodą jest długotrwałe, wybór formy kadłuba padł na SWATH. Maleństwo 100-tonowe potrafi na fali 3m wciąż zachować przyśpieszenia pionowe w granicach komfortu dla załogi. Stabilna platforma dla sonaru i chyba warto „zapłacić” cenę za wady SWATH. „Rzep” ma pełnić podwójną role, obok podstawowej funkcji patrolowej ma być jednostką doświadczalną na drodze do systemów autonomicznych. Żadnej rewolucji, po prostu stopniowo zwiększana automatyzacja i redukcja załogi aż do punktu, gdy 2-3 osoby nadzorują prawidłowość działania całego systemu.
Korzystając z okazji można „Rzepa” doposażyć w armatę 30mm zdalnie sterowaną. Większym przedsięwzięciem byłoby dodanie nano-obrony przeciwlotniczej. Simbad-RC to morska i bardziej automatyczna wersja naszego Popradu. Dwie rakiety do zwalczania dość szerokiej gamy celów ale z możliwością automatycznego podporządkowania głównemu sensorowi jak radar. Takim, jak SeaGiraffe 1X o wadze raptem 350kg. Idąc jeszcze dalej pakiet uzupełnijmy prostą wersją wersją ESM podobną do Thales Vigile LW w kombinacji z pułapkami Sylena. Wszystko w granicach kolejnych 350kg.
Wymienione systemy w różnych konfiguracjach będą występowały w kolejnych projektach mamy więc okazję do upowszechnienia ich w marynarce wojennej a zatem do większych zakupów i „zniżki za ilość”.

Sonar aktywno-pasywny holowany ważący 3.5 tony. Coś dla “rzepa”. Foto www.curtiswright.com

  • 0.2 mld PLN Dozbrojenie Kormoranów w ten sam wyżej wspomniany pakiet nano-obrony plot.

W świecie nie ma zwyczaju uzbrajać niszczycieli min, ale nie ma też zwyczaju wysyłać je na odległość 100km od głównej bazy przeciwnika i to bez osłony. Pakiet nie daje oczywiście żadnego poczucia bezpieczeństwa przed zdecydowanym atakiem, ale pozwala zareagować na jawną prowokację. Ponieważ zrobiliśmy już zakupy ze „zniżką za ilość” wymienimy ze smutkiem Wróbla na RWS z armatą 30mm. Na przykład Typhoon czy Mk38 Mod3 w wersji amerykańskiej.

  • 0.3 mld PLN Trzy zestawy SeaRAM dla Ślązaka i fregat.

To zrozumiałe, że trudno wybierać jakiś system obrony przeciwlotniczej (czy jakikolwiek inny system) tylko dla jednego okrętu, ale zróbmy coś dla sieroty po programie Gawron i okażmy ślad empatii, żeby nie powiedzieć litości. Aby uniknąć syndromu jedynego egzemplarza, kupmy ten sam system dla remontowanych fregat. Ze względu na istnienie Phalanxa, SeaRAM ma sens. Nie wymaga w zasadzie integracji z Centrum Zarządzania Walką a daje naszym największym okrętom choćby prawo do udziału w realistycznych ćwiczeniach. Oczywiście pod warunkiem, że zostajemy z naszymi starymi OHP a nie pozyskujemy australijskich.

  • 0.5 mld PLN Wyposażenie NDR w obronę plot NASAAMS.

Temat już poruszony na blogu ponad trzy lata temu i wygląda na próbę obejścia programu Narew, ale można go przedstawić w innym świetle. Propozycja byłaby trudna do akceptacji jako samodzielny pomysł marynarki wojennej na obronę przeciwlotniczą bez czekania na wynik przetargu. Popatrzmy jednak na składniki NDR-u czyli MJR oraz NASAAMS. Do stworzenia baterii przeciwlotniczej potrzeba radaru 3D, wozu dowodzenia , łączności i wyrzutni rakietowych plus same rakiety. Ponieważ NDR został oparty na sieci i C2 z NASAAMS to brakuje nam tylko samych wyrzutni, bo rakiety AMRAAM już istnieją w naszych siłach zbrojnych. Radar jest już zakupiony, potrzeba dokupić jedno stanowisko dowodzenia na baterię podobne do tych, które mamy oraz powiedzmy sześć wozów z wyrzutniami. Sieć istnieje więc każda bateria NSM będzie miała w swoim składzie wyrzutnię NASAAMS. Jeśli tak jest, to potrzeba tylko odrobinę dobrej woli bo już zainwestowaliśmy w połowę potrzebnego sprzętu.

  • 0.1 mld PLN Dwa zestawy ScanEagle dla dwóch NDR-ów.

Następny system już występujący w wojsku polskim a dający szansę MJR na własny, zintegrowany w ramach struktury system rozpoznania. Nadbrzeżne baterie będą mogły korzystać zarówno z rozwijanego systemu zbierania danych na wyższym poziomie jak i swojego własnego. Źródeł informacji o sytuacji taktycznej nigdy za wiele a koszt jest umiarkowany. Korzysta na tym cała Marynarka Wojenna, ale jest to system kluczowy dla aktualnie głównej siły uderzeniowej floty.

  • 0.3 mld PLN Cztery Fast Patrol Boats jak amerykańskie Mk VI.

Wszechstronność tych maleństw zdumiewa. US Navy definiuje ich zadanie jako “nieprzerwane patrolowanie płytkich wód przybrzeżnych poza osłoną portów i zatok w celu ochrony sił własnych i koalicyjnych oraz krytycznej infrastruktury”. Na metrowej fali wciąż rozwija prędkość 35 węzłów. Łodzie mogą być wykorzystane również do walki z minami z użyciem dronów. Inspekcje podejrzanych statków czy zwalczanie wrogich łodzi i niewielkich jednostek to standardowe „menu”. Mk VI mają cztery stabilizowane stanowiska dla broni i można to wykorzystać poprzez pewną modyfikację zestawu uzbrojenia. Pozostawiając dwie armaty 25/30mm na kolejnym stanowisku można dodać wyrzutnię rakiet Spike-ER. Zasięg zwalczania niedużych celów na powierzchni morza zwiększa się do 8km. Wewnątrz jest miejsce dla kilkuosobowego oddziału abordażowego. Z punktu widzenia sojuszników nasze porty powinny być bezpieczną przystanią i do tego nie potrzebujemy fregat.

Ujęcie dobrze pokazujące wszechstronność tej niewielkiej jednostki. Foto www.timesofsandiego.com

  • 0.5 mld PLN dwa śmigłowce średnich/ciężkich SAR (bo tyle mamy Mi-14)

Powoli przechodzimy do projektów wciąż w ramach pół miliarda. Ale klasycznych, powszechnie dyskutowanych. Dwie sztuki to nie cztery ani tym bardziej sześć, ale to tyle by zastąpić Mi-14 pozostające aktualnie w służbie. Od czegoś trzeba zacząć. Lepiej nie wymieniać typów czy dostawców bo to grozi eksplozją walki politycznej, jednak ze względu na posiadanie lżejszych Anakond naszą uwagę powinny przyciągnąć śmigłowce średnie lub ciężkie będące bezpośrednim odpowiednikiem Mi-14.

  • 0.5 mld PLN dwa śmigłowce ASW (bo tylko jedna fregata jest na chodzie w danym momencie)

Wspomniane na początku „Rzepy” to maleństwa i jeśli docelowo mają działać autonomicznie to uzbrojenie ich w torpedy napotkać może na opór i barierę psychologiczną. Potrzeba więc szybkiego „dostarczyciela” broni przeciwpodwodnej, czym od dziesiątków lat jest śmigłowiec. Te bazujące na lądzie będą musiały poczekać na swoją kolej, ale jeśli zdecydowaliśmy się na przedłużenie życia fregatom jeszcze trochę, to pierwszeństwo zyskują śmigłowce pokładowe, chociaż nikt nie wie, czy będą miały z czego startować w przyszłości. Dwie sztuki, bo tylko jedna fregata będzie w danym czasie na misji a także z powodu wzmiankowanej niepewności co do losu i przyszłości okrętów nawodnych. Nie muszą być od tego samego dostawcy co SAR, bo kontrakt na 50 sztuk dla sił zbrojnych anulowano i standaryzacja przestaje odgrywać jakąkolwiek rolę. Również dlatego, że fregaty OHP pierwszej wersji mają ograniczenie na wielkość przyjmowanych maszyn co otwiera pole dla mniejszych śmigłowców ASW.

  • 0.5 mld PLN Okręt rozpoznania radioelektronicznego

Nasze wysiłki remontowania okrętów rozpoznania radioelektronicznego są godne podziwu. Pomijając jakiekolwiek parametry czy kwestie związane z geometrią i rozmiarem anten, to technologia idzie do przodu w szaleńczym tempie i wymieniając ją na starym okręcie doprowadzamy do pewnego dysonansu. Super elektronika na archiwalnym okręcie. Pewnie stwierdzenie niesłusznie krzywdzące lub jątrzące, ale czas już pomyśleć o następcach, zwłaszcza, że jest to w naszym zasięgu. Budowa w Polsce platformy dla marynarki Szwecji jest właściwie okazją do podłączenia się do projektu.

W sumie na liście mamy projekty za 3.4 mld PLN z budżetu MON plus 0.3 mld PLN dla MSW rozłożone w czasie na …no właśnie, na ile lat? W trakcie realizacji mamy już 1.9 mld alokowane dla dwóch Kormoranów i Ratownika, których budowa przez dwa konsorcja potrwa około 3-4 lata. Dla budżetu to oznacza wydatek mniej więcej 0.5 mld PLN rocznie, co chyba wyczerpuje nasze zasoby na wspomniany okres czasu. Jak zaplanować harmonogram na dalsze lata dla projektów z listy przy utrzymaniu tempa inwestycji?

Na pierwsze miejsce wysuwa się ScanEagle oferujący największy wzrost możliwości w postaci zwiększonej skuteczności MJR za najmniejsze pieniądze. Na drugiej pozycji śmigłowce pokładowe ASW jako konsekwencja decyzji o utrzymaniu fregat OHP w służbie i to niezależnie czy naszych starych czy australijskich. Zakup helikopterów musiałby nastąpić jeszcze w czasie finansowania Ratownika i Kormoranów, gdyż fregaty się starzeją i nie czekają na „luzy” budżetowe. W dalszej kolejności okręt ELINT bo zwolnią się moce produkcyjne stoczni. Natomiast zarówno kutry i łodzie patrolowe oraz „rzepy” mogą budować inne stocznie równolegle lub sekwencyjnie w zależności od dostępnych środków finansowych. W podobnym przedziale czasu powinien znaleźć swój finał kontrakt na śmigłowce SAR, bo te wyremontowane już pewnie nie dadzą rady dłużej. Na sam koniec uzupełnienie obrony plot MJR i ewentualne dozbrojenie okrętów.
Czas na fantazje mija, więc pora kończyć. Pewne jest jedno, że lista taka czy inna powinna istnieć a jej realizacja podlegać ciągłej adaptacji do konsekwencji często zaskakujących decyzji polityków.

Jun 242018
 

Historia meandrów powstania i tworzenia kolejnych edycji strategii US Navy poza gronem specjalistów może się wydawać ciężką strawą. Dla szerszego grona czytelników godne polecenia są więc dwie lektury opisujące wspomnianą historię w sposób przystępny a wręcz miejscami lekki. Pikanterii dodaje wiele szczegółów dotyczących kluczowych osób oraz admirałów biorących udział w procesie. Pierwsza pozycja ma szerszy horyzont czasowy i jest bardziej zdyscyplinowana jako rozwinięcie tezy końcowej z Naval Postgraduate School – Peter D. Haynes Toward a New Maritime Strategy. American Naval Thinking in the Post-Cold War Era. Druga pozycja jest napisana w stylu wręcz dziennikarskim, ze swadą i nie unikając kontrowersyjnych stwierdzeń – Thomas P.M. Barnett The Pentagon’s New Map. War and Peace in the Twenty-First Century.

Każdy z tej lektury może wynieść coś innego, ale najbardziej pasjonującym momentem jest chyba przełom 1991 i 1992 roku gdy w ramach prac grupy zwanej Naval Force Capabilities Planning Effort (NFCPE) Bill Manthorpe z ONA zaprezentował tylko jeden slajd. Ten slajd zapoczątkował dyskusję trwającą do dzisiaj na temat roli US Navy i jej struktury. Wynik debaty ma podstawowe znaczenie dla budżetu i procesu planowania nowych systemów uzbrojenia. Mówimy o dziesiątkach miliardów dolarów rocznie więc nic dziwnego, że siły zaangażowane w obronę różnych opcji były i są potężne. Krótki passus o zamianie czasownika „achieve” na „use” skutkujący ograniczeniem liczebności sił podwodnych pozostawia czytelnika z glębokim zdumieniem i niedowierzaniem. Sprawa staje się jeszcze bardziej fascynująca po umieszczeniu jej w szerszym kontekście. Praca NFCPE doprowadziła do stworzenia najbardziej wpływowej koncepcji strategicznej USNavy od czasów zimnowojennej Maritime Strategy. Ta z kolei miała niezwykłą siłę sprawczą bo jak zauważa Peter Haynes:

W kategoriach ogólnej strategii Stanów Zjednoczonych ani przeznaczenie marynarki wojennej ani jej struktura sił nigdy nie były oczywiste. Dlatego, w konsekwencji marynarka posyłała swoich najlepszych i najbadziej obiecujących oficerów do Pentagonu do kierowania programami rozwoju systemów uzbrojenia dla floty.

Sam slajd jest niezwykle prosty. Pokazuje, że zagrożenie ze strony równorzędnego przeciwnika jest cykliczne (sinusoidalne) z okresem około 20 lat. Ponadto, że suma wszelkich innych zagrożeń mających źródło w konfliktach regionalnych rośnie, ale jest nieporównywalnie mniejsza niż zagrożenie wynikające z wyzwania innego państwa pretendującego do roli hegemona. Praktycznie w roku 1991 oznaczało to, że nie należy spodziewać się następnego cyklu wcześniej niż w 2010 roku. Patrząc z perspektywy możemy to potwierdzić, tylko wtedy padło pytanie co US Navy ma robić przez kolejne 20 lat? Według Thomasa Barnetta zażarte dyskusje doprowadziły do podziału grupy roboczej na trzy obozy:

  • „Transitioneers” skupiali się na opanowaniu mało przewidywalnego rozwoju wypadków po rozpadzie Związku Radzieckiego a więc na zboczu opadającym krzywej Manthorpe’a opisującej upadek równorzędnego przeciwnika. Grupa składała się głównie z oficerów floty nawodnej i piechoty morskiej. Wychodząc poza tezy autora przypiszmy jej funkcję „Dyplomacji Morskiej” zarówno z użyciem przymusu jak i bez.
  • „Big Sticks” podzielali poniekąd poglądy pierwszej grupy skupiając się na niepewnym czasie pomiędzy szczytami cyklu, ale uważali że należy się skoncentrować na wygaszaniu większych regionalnych konfliktów do czego potrzebne są spore zdolności bojowe. Do tej grupy należeli przede wszystkim piloci z lotniskowców i wszyscy orędownicy użycia lotniskowców jako głównej siły uderzeniowej floty. Podobnie jak poprzednio, nazwijmy ich główne zadanie jako „Uderzenie z Morza”.
  • „Cold Worriers” byli zainteresowani tylko i wyłącznie następnym cyklem czyli kolejnym kandydatem na hegemona próbującym rzucić wyzwanie Stanom Zjednoczonym na morzu. Grupa złożona głównie z oficerów floty podwodnej skupiała się na długofalowej przewadze technologicznej i uzbrojeniu tylko i wyłącznie „z górnej półki” ignorując okres przejściowy. Ich zadanie nazwijmy „Panowanie na Morzu”.

Następne dwie dekady pokazały kluczowy problem wielkich organizacji, zwłaszcza silnie hierarchicznych. Bezwładność decyzyjna powoduje desynchronizację pomiędzy okresem cyklu decyzyjnego i cyklu zagrożenia czyli krótko mówiąc dysfunkcję. Na obronę należy stwierdzić, że w przypadku okrętów wojennych okres 20 lat to w zasadzie dopiero półmetek życia a okres projektowania i budowy fregaty czy niszczyciela to około 10 lat. No cóż, nic tak nie destabilizuje układu oscylacyjnego jak wprowadzenie opóźnienia na wejściu. Tyle dygresji inżyniera.
Prace nad strategią zaowocowały dokumentem „…From the Sea”, który łączył w sobie koncepcje „Big Sticks” zakładając posiadanie panowania na morzu a priori. Nic więc dziwnego, że US Navy nie wykazywała żadnego zainteresowania czymkolwiek mniejszym lub słabszym od niszczycieli a i te istniały tylko jako eskortowce dla lotniskowców. Kolejny dysonans powstał na styku Pentagonu i Kongresu bo ponownie odwołując się do Petera Heynesa:

Kongres jak i naród amerykański miał wąskie, nie-systemowe rozumienie przeznaczenia sił zbrojnych, które tylko miały zapobiegać wojnom i je wygrywać.

Przyjęcie posiadania panowania na morzu a priori oznaczało spadek zainteresowania ochroną szlaków żeglugowych. Stare fregaty masowo odeszły do rezerwy i w zapomnienie.

Z biegiem czasu coraz trudniej było marynarce uzasadniać żądania budżetowe dla systemów rodem z zimnej wojny wobec braku istotnego zagrożenia w średniej perspektywie. Gdy w końcu zainteresowano się okrętami bardziej adekwatnymi dla środowiska przybrzeżnego o ograniczonym zagrożeniu, przedłużający się proces rozwoju LCS zaskoczył marynarkę w momencie wchodzenia na krzywą wznoszącą kolejnego zagrożenia ze strony równorzędnego przeciwnika. Zamiana LCS na fregatę z tego punktu widzenia może się okazać ponowną demonstracją bezwładu, bo zbliżając się do szczytu zagrożenia fregata będzie zabierała pieniądze z budżetu dla niszczycieli co może napotkać na duży opór. Rozwiązaniem psychologicznie trudnym byłoby zaakceptowanie faktu, że panowanie na morzu nie jest dane tylko trzeba je dopiero wywalczyć, czego powoli nie pamiętają już nawet najstarsi oficerowie floty.

Lotniskowce ze swoją świtą są z pewnością w stanie rozwiązać drobne konflikty. Tylko dlaczego 10 mld $ za sztukę i dlaczego 12 sztuk? I jak długo trzeba czekać na równorzędnego przeciwnika? Ostatni był w 1944.

Powracając do książek obaj autorzy reprezentują pogląd, że należy skupić się na pozytywnym budowaniu bezpieczeństwa poprzez ochronę światowego systemu handlu morskiego czy eliminowaniu regionalnych konfliktów zanim zamienią się w coś nieogarnionego. Pozytywne wspieranie procesów globalizacji i wymiany handlowej daje trwałe podstawy dla budżetu US Navy niezależne od cyklu zagrożenia ze strony równorzędnego przeciwnika. To wymaga przejścia od strategii czysto wojennomorskiej (naval) do morskiej (maritime). Przeszkodę Peter Haynes widzi w samej marynarce i cytuje admirała Arleigh Burke’a:

Ludzie służący w marynarce nie wiedzieli wiele o strategii… To dlatego nie mieliśmy żadnej organizacji tworzącej argumenty na rzecz floty lub jej broniącej…. Cierpieliśmy z powodu niewiedzy o tym, do czego w ogóle jest marynarka wojenna.

Kilkanaście lat później wsparcie dla koncepcji strategii morskiej opartej o „systemowe” zadania wynikające z sytuacji braku równorzędnego przeciwnika przyszło z gier wojennych przeprowadzonych w Naval War College w 2006 roku. Gry przeprowadzono w ramach pierwszego etapu formowania „Cooperative Strategy”. Zaskakującym wnioskiem było odkrycie, że wszystkie państwa traktowane w grze jako potencjalnie wrogie takie jak Chiny, Iran czy Korea Północna są w gruncie rzeczy zainteresowane utrzymaniem aktualnego systemu handlu światowego. Skąd więc ma przyjść następny cykl zagrożenia? Jedynym źródłem są organizacje nie-państwowe mające interes w zniszczeniu lub zakłóceniu istniejącego układu. Dzisiaj chyba możemy powiedzieć, że w grze pominięto być może istotny szczegół bowiem zainteresowanie utrzymaniem aktualnego systemu nie jest jednoznaczne z utrzymaniem status quo. Innymi słowy kto będzie strażnikiem światowego systemu handlu morskiego? Przynajmniej na poziomie regionalnym Chiny deklarują, że o swoje interesy zadbają samodzielnie i bez Amerykanów. Położenie Chin powoduje jednak, że w grę wchodzą kluczowe szlaki żeglugowe na dwóch oceanach co ma wpływ na najważniejszych sojuszników Stanów Zjednoczonych w regionie. Czy to jednak będzie podstawą do otwartego konfliktu? Globalizacja ma to do siebie, że zapobiega konfliktom bo wszyscy są zainteresowani żywotnie w utrzymaniu pokoju. Z drugiej strony jeśli taki konflikt wybuchnie to będzie globalny z tego samego powodu zaangażowania wszystkich.

Bezpieczeństwo morskie to wynik współdziałania wielu państw, organizacji i zdolności. Czy widzimy tu miejsce i rolę dla nas?

W tym roku celebrujemy 100-lecie Marynarki Wojennej państwa polskiego. Z naszej perspektywy zdania o nietrwałych fundamentach US Navy mogą brzmieć wręcz śmiesznie, ale wciąż nam brak w Polsce podobnej otwartej debaty i kompromisu w kwestii, która opcja ma dominować. Dyplomacja Morska, Uderzenia z Morza czy Panowanie na Morzu wobec dominacji strategii lądowej z pewnością będą miały inny wydźwięk i kształt niż w Stanach Zjednoczonych niemniej trudno bez pogłębionej refleksji na ten temat uzasadnić wydatki na flotę. Uwaga o Kongresie i społeczeństwie amerykańskim rozpatrującym wydatki na obronę tylko w kategorii wojny są tak samo słuszne dla Polski. Być może jeszcze większym problemem niż w USA będzie pytanie kto taką debatę ma prowadzić. Liczba oficerów jest ograniczona w tym pomocniczym rodzaju sił zbrojnych. Zainteresowanych strategią jeszcze mniej. Mających styczność z MON-em czy cywilnym nadzorem nad armią pewnie garstka. Polityków orientujących się w zagadnieniach morskich policzyć można na palcach jednej ręki plus garść amatorów i sympatyków. Czy ma być to dyskusja w kuluarach w wąskim i zamkniętym gronie czy też szersza, wciągająca bardziej opinię publiczną? Jeśli tak to gdzie jest forum tej dyskusji? Pytań więcej niż odpowiedzi, ale jeśli 2018 rok ma być jubileuszem wartym świętowania to dobrze by było znaleźć odpowiedzi jak najszybciej.

May 132018
 

Zapraszam do lektury tekstu Przemka Ziemackiego, który publikujemy być może we właściwym momencie. Program “Orka” został przesunięty na dwie kadencje parlamentu do przodu czyli w niebyt, a program śmigłowcowy jest praktycznie zredukowany do działań symbolicznych. Ponownie jesteśmy zmuszeni do rozpatrzenia najbardziej podstawowych założeń odnośnie egzystencji Marynarki Wojennej RP. Właściwie dziwnym trafem w dyskusji prawie nieobecne jest słowo strategia za wyjątkiem dokumentu opracowanego w BBN przy współudziale członków Rady Budowy Okrętów. Pomimo istnienia koncepcji można powiedzieć, że marynarka wojenna nie ma swojej strategii bo wspomniany dokument nie został powszechnie zaakceptowany, a przez MON jest wręcz chyba ignorowany i to pomimo zmiany na stanowisku ministra obrony narodowej. Z drugiej strony koncepcja odmowy dostępu w ogóle nie jest realizowana pomimo oficjalnego zatwierdzenia.

W „Którędy do Rzymu” pozwoliłem sobie podkreślić zdania, które w mojej ocenie mogą stanowić punkt wyjściowy do opracowania założeń strategicznych. Dodałbym jeszcze ze swojej strony ograniczenie skali zagrożenia, które Adm. Richard Hill w tekście „Medium Power Strategy Revisited” zdefiniował jako „użycie głównych systemów uzbrojenia” mogące prowadzić do „bitwy” z tym, że nie zastosowanych w skali masowej. No dobrze, ale jak to się ma do strategii NATO? Całkiem nieźle, jak na kraj o orientacji lądowej:

NATO Maritime Strategy

  • Deterrence and collective defence
    • nuclear deterrence
    • rapid forces deployment
    • SLOC control
    • MCM
  • Crisis management
    • embargo/interdiction
    • counter terrorism
    • humanitarian assistance
  • Cooperative security
  • Maritime security
    • SLOC protection
    • freedom od navigation

Idąc od dołu możemy być partnerami i uczestnikami w realizacji celów aż do MCM, a przy założeniu posiadania używanych fregat, w ograniczonym zakresie we wszystkich zadaniach za wyjątkiem odstraszania nuklearnego.

Obszarem pozostającym do poważnego przemyślenia jest szara strefa pomiędzy Morskim Oddziałem Straży Granicznej a Marynarką Wojenną RP. SG ma ustawowe ograniczenia na rodzaj broni i jej użycie więc przekształcenie jej w silniej uzbrojoną Straż Przybrzeżną wymagałaby zmian w ustawie, ale i wywołałaby dyskusję na temat jak bardzo zmilitaryzowane mogą i powinny być jednostki podległe MSWiA. Z kolei marynarka wojenna wykazuje małe zainteresowanie zadaniami z natury policyjnymi.

Najwyższy czas aby przejść do lektury.

„Którędy do Rzymu”

Marynarka Wojenna RP jest w głębokiej zapaści, której problemem są niedostatki finansowe. Te jednak zdają się nie mieć charakteru absolutnego braku środków w budżecie. Sednem sprawy jest raczej brak woli przeznaczenia pieniędzy na rozwój MW. To znowu połączone jest z brakiem spójnej akceptowanej koncepcji jej roli w systemie bezpieczeństwa kraju. W obliczu pełno-skalowego konfliktu w Europie, MW jest na końcu łańcucha zakupów, a jej rola we współpracy międzynarodowej i udziału naszego kraju w zapewnieniu bezpieczeństwa globalnego nie ma na tyle siły przebicia, aby zapewnić odpowiednio duży strumień pieniędzy na zakup okrętów. Pomysł konwencjonalnego odstraszania potęgi atomowej przy użyciu niewielkiej liczby okrętów podwodnych, które są względnie bardzo drogimi jednostkami, jest co prawda lansowany, ale szczególnie w obliczu braku osłony ze strony floty nawodnej, czy w szerszym ujęciu braku możliwości wywalczenia panowania na morzu, wydaje się groteskowy. Racjonalnie rzecz biorąc nie można traktować go w kategoriach stabilnych podstaw odbudowy MW. Czy to oznacza, że Polska nie potrzebuje okrętów, że nie stać jej na przywilej posiadania sprawnej MW, że nie ma szans na taką flotę?

Być może odpowiedź na to pytanie zależy od spojrzenia na cel posiadania wojska. W obliczu przewagi przeciwnika na lądzie, MW będzie wypadała z priorytetowych planów rozwoju sił zbrojnych za każdym razem, gdy będziemy rozpatrywać pełno-skalowy konflikt zbrojny. Na zadania aparatu państwowego wynikające z posiadania przez nie terytorium można popatrzeć jednak inaczej. Stanem wyjściowym nie jest stan wojny, tylko pokoju. Wynikającym z tego celem jest niedopuszczenie do sytuacji, w której przeciwnik mógłby naruszyć terytorium bez przekraczania progu wojny. Inaczej, podstawowym zadaniem aparatu państwowego w czasie pokoju jest realizacja kontroli własnych posiadłości. To proste, musimy znać perfekcyjnie swój teren, musimy na bieżąco prowadzić rozpoznanie, czy ktoś go nie narusza, musimy być w stanie wygenerować zdolność szybkiego przechwycenia intruza, czyli zamanifestowania zdolności kontroli. W odniesieniu do MW, zadania te dotyczą nie tylko wód terytorialnych, ale także wyłącznej strefy ekonomicznej.

Proponowane planowanie budowy systemu obrony granic jest zatem planowaniem od pokoju do wojny i opiera się na założeniu, że najpierw tworzy się skończony system na czas pokoju, a dopiero posiadając takowy zaczyna się myśleć o realizacji zadań w czasie wojny. W przeciwieństwie do podejścia przeciwnego – od wojny do pokoju – taki sposób budowy potencjału obronnego faworyzuje nie wojska lądowe, a siły powietrzne i MW. W obliczu posiadania granicy lądowej z potencjalnie wrogą nam potęgą lądową może wydawać się to dziwne, ale przestaje takim być, gdy przyjrzymy się bliżej zagadnieniu. Przestrzeń powietrzna i wody morskie są miękkimi strefami, gdzie przeciwnik może podejmować znacznie więcej działań niż na lądzie bez przekraczania progu wojny.

Jakich okrętów potrzebuje Polska, aby zabezpieczyć sobie możliwość kontroli wód terytorialnych i EEZ w czasie pokoju?

Pierwszym narzędziem realizacji działań nawodnych będą patrolowce straży przybrzeżnej. W naszych realiach – Morskiego Oddziału Straży Granicznej. Pomijając tzw. drobnicę, która w istotnym stopniu istnieje, flota MOSG wymaga pilnego zakupu dużych patrolowców, jednostek większych od kiedykolwiek posiadanych przez tę formację, które gwarantowałyby dużą dzielność morską, elastyczność w zabieraniu sprzętu i ludzi, w tym wyposażenie w łodzie sztywno-denne dla grup specjalnych, a także współpracę ze śmigłowcem. MOSG od wielu lat, a na pewno od powstania projektu Kaper, zgłasza potrzebę posiadania co najmniej dwóch dodatkowych dużych patrolowców. Zakładając, że w celu właściwej kontroli i manifestowania obecności 24 godziny na dobę, przez 365 dni w roku, jeden z takich patrolowców powinien być aktywny, co przekłada się na potrzebę posiadania trzech jednostek w wariancie optymalnym, dwóch – minimalnym.

I cóż, że ze Szwecji? Pożyteczny na pewno, czy potrzebny – myślę, że tak. Foto www.sjofartstidningen.se

MW pojawia się na scenie, gdy przejdziemy do kontroli tego, co się dzieje pod wodą. Teoretycznie zadania te również mogłaby wykonywać straż przybrzeżna, ale w praktyce wojennomorskiej znakomita większość państw z dostępem do otwartego morza, o ile nie wszystkie, powierza je wojskowym. Priorytetowymi zakupami dla MW powinny być zatem okręty przeciwminowe, ZOP i hydrograficzne. Możliwe, że – patrząc na aktualne trendy – mógłby to być jeden typ okrętu. Przykładem może być brytyjski koncept Venari, który łączy zadania przeciwminowe i hydrograficzne bądź wspominany na tym blogu koncept Kaszub II, czyli okręt jednocześnie walki przeciwminowej i ZOP, a zatem okręt zwalczania zagrożeń podwodnych. Wielkościowo okręt taki mógłby być porównywalny z Venari lub 80 metrową wizualizacją Saaba, co z jednej strony ułatwiłoby zatrzymanie kosztów projektu na rozsądnym poziomie, z drugiej – pozwoliłoby takiej jednostce na korzystanie z większej liczby portów polskiego wybrzeża. W perspektywie rozwoju bezzałogowych pojazdów podwodnych, za sprawą których granica między okrętem podwodnym a miną najprawdopodobniej ulegnie zatarciu, szczególnie koncepcja Kaszuba II i osobnego projektu okrętu hydrograficznego wydaje się atrakcyjna. Zakładając, że aktualnie realizowany program Kormoran II dobiegnie końca w wymiarze trzech okrętów, zabezpieczenie kontroli morza w zakresie zagrożeń spod wody mogłoby opierać się na budowie 3 – 6 okrętów projektu Kaszub II i dwóch okrętów hydrograficznych. Naturalnie, skuteczność okrętów Kaszub II wymagałaby posiadania do współpracy z nimi śmigłowców ZOP bazowania lądowego, zdolnych do odtwarzania gotowości bojowej w oparciu o lądowisko na okręcie.

W dalszej (choć na pewno nie dalekiej!) kolejności MW należałoby wyposażyć w nowe okręty walki elektronicznej i rozpoznania elektronicznego. Proces optymalnego zastępowania obecnie aktywnych jednostek tego rodzaju oznaczałby zastosowanie zasady jeden do jeden.

Tu wątpliwości znikają – jest potrzebny, nawet jeśli brzydki jak noc listopadowa i całkiem bezbronny. Foto – www.reddit.com

W tym scenariuszu brakuje natomiast miejsca dla nowych okrętów transportowych, zaopatrzeniowych, podwodnych, pomocniczych dla OP, obrony wybrzeża w naszym rozumieniu tego zwrotu oraz fregat. Należałoby zrewidować również stan już istniejącej floty i wydatki na utrzymanie poszczególnych jednostek w służbie. Jako zabezpieczenie odpowiedzi rakietowej mogą posłużyć posiadane NDR-y. W wymiarze minimum nie potrzeba do tego celu okrętów. To jednak zagadnienia na osobny artykuł. Sednem tego tekstu są bowiem okręty, mogące stworzyć trzon nowoczesnej i dobrze ugruntowanej w polskich realiach floty.

Drażliwą kwestią w tych realiach pozostaje udział MW w operacjach międzynarodowych. Niezwykle trudno przeforsować w naszym kraju kupowanie nowych oceanicznych okrętów, nawet jedynie patrolowców, tylko z myślą o tego rodzaju aktywności, z drugiej – odcięcie MW od niej byłoby niezaprzeczalnym błędem. W zakresie typowych operacji czasu pokoju, takich jak Atalanta i Mare Nostrum, wystarczające mogą okazać się już posiadane okręty, konkretnie ORP Xawery Czernicki i Ślązak (zakładając, że w końcu zostanie wprowadzony do czynnej służby). Nie są to jednostki idealne do tego typu zadań, ale jak pokazuje przykład Szwecji, na pewno wystarczające. W praktyce wszystko sprowadza się jedynie do woli włączenia ich do konkretnych działań. Udział w SNMCMG to równie prosty element układanki, współgra bowiem doskonale z programem zabezpieczenia przed zagrożeniami spod wody, który jest meritum proponowanej koncepcji. Natomiast udział w SNMG jest niemożliwy, chyba że zostanie zrealizowany w oparciu o używane fregaty. Jeżeli kluczowym powodem ich utrzymania bądź pozyskania (wraca pomysł zakupu australijskich fregat typu Adelaide) byłoby zabezpieczenie udziału w SNMG i szeroko rozumianych misjach na użytek polityki zagranicznej, wówczas ich niedostatki względem nowych fregat tej klasy przestaną być paraliżujące.

Na koniec pozostaje pytanie, dlaczego floty budowane wedle powyższego scenariusza nie są tak powszechne jak wynikałoby to z tego tekstu. Przecież potrzebę zabezpieczenia przed zagrożeniami spod wody ma każdy kraj z dostępem do morza. Odpowiedzi są co najmniej dwie. Spora grupa krajów zwyczajnie nie ma środków finansowych nawet na takie podstawowe wydawałoby się działania i posiada jedynie uszczuplone MW, działające na pograniczu straży wybrzeża. Brak zdolności panowania nad pewną częścią terytorium, nawet gdy zagrożenie wydaje się mało prawdopodobne, można nazwać symptomem kraju o cechach kolonii. Na drugim końcu stoi poczucie, że zadania na tym polu mogą zrealizować marynarki innych państw. Trudno bowiem przyjąć, że Islandii nie stać na MW. Jest ona jednak w wygodnej sytuacji, wynikającej z jej położenia geograficznego. Na taką postawę może sobie pozwolić, choć tak naprawdę do końca nie wiadomo czy powinna. Dla Polski jest to jednak żaden problem w obliczu tego, że ona sama jednocześnie nie chce być krajem o cechach kolonii, a nie ma intratnego położenia geograficznego, przynajmniej w świetle zabezpieczenia przez flotę innego państwa jej interesów na morzu terytorialnym i EEZ.

Mar 302018
 

Sytuacja w jakiej znalazła się Marynarka Wojenna RP po podpisaniu kontraktu na Patrioty można określić jako trudną dodając z wiarą, że nie beznadziejną. Trochę rozwijając temat, marynarka wojenna ma jakiś zestaw zadań wymienionych na jej starej stronie internetowej (chyba nie został odwołany), ale nie dostaje środków pozwalających marynarce na ich realizację.

Dlaczego? Próba odpowiedzi na takie pytanie po raz kolejny prowadzi do porzekadła handlowców – transakcja następuje jeśli są spełnione trzy warunki:

  • Istnieje potrzeba
  • Są dostępne środki
  • Istnieje osoba kompetentna wydać te środki

Najwyraźniej lista zadań nie ma pokrycia w rzeczywistych potrzebach lub też galimatias organizacyjny powoduje, że brak jest osoby zdolnej i uprawnionej do podjęcia ostatecznej decyzji. Oczekiwanie, że powstanie nowy zestaw zadań dla marynarki wojennej jest ze wszech miar racjonalne choć mało realne, bo jak oczekiwać od polityków zdefiniowania potrzeb gdy tych potrzeb nie widzą?

Nie jest to również kwestia pieniędzy bo przykład patrolowców dla Trinidad i Tobago pokazuje ile można uzyskać ze zwykłego OPV. Mamy niewielki okręt patrolowy, lekko uzbrojony ale wyposażony w proste centrum dowodzenia i informacji bojowej oraz potencjalnie radar obserwacji powietrznej. Umieszczając taką jednostkę w kontekście innej analizy dotyczącej Bałtyku i wzywającej do dalszej budowy wspólnego obrazu sytuacji na morzu (Maritime Domain Awareness) uzyskujemy zaczątek sił patrolowych z pogranicza Straży Przybrzeżnej i Marynarki Wojennej.

Są głosy, że przepłaciliśmy dwukrotnie. Ile to jest? Tyle co plan modernizacji floty z 2012

Wracając do potrzeb to w naszej sytuacji mamy dwie drogi, albo zawężamy zainteresowanie do zadań już zdefiniowanych ale mających szansę na realizację z użyciem ograniczonych środków albo tworzymy potrzebę używając do tego technologii. To drugie jest dość powszechną obecnie formą marketingu. Przykładowo nie było mody na odmowę dostępu dopóki technologia nie zaoferowała znacznego wzrostu zasięgu środków ataku przy jednoczesnym obniżeniu kosztów. Oczywiście można argumentować, że jest to zaspokojenie potrzeby obrony. W tym sensie możemy zacząć mówić o realizacji przez flotę zadań związanych z bezpieczeństwem państwa polskiego a nie obroną jego terytorium. Nawiasem mówiąc uczestnictwo w obronie kraju też jest możliwe pod warunkiem, że armia dostrzeże korzyść z istnienia marynarki wojennej i znajdzie dla niej rolę w swoich planach operacyjnych. Teoria wojen na morzu daje ku temu podstawy.

Oba wspomniane podejścia nazwijmy je marketingowe, wymagają cierpliwej polityki kreowania potrzeb krok po kroku co z definicji ogranicza dostępne środki budżetowe. Jeśliby zastosować tę logikę do prezydenckiej strategii bezpieczeństwa morskiego to wymagałoby to stwierdzenia, iż fregaty z drugiej ręki nie są rozwiązaniem pomostowym ale stałym. Po jakimś czasie gdy potrzeba stanie się widoczna i trwała można by wrócić do idei budowy nowych okrętów.

Realizacja strategii małych kroków musi bazować na realistycznej ocenie możliwych do uzyskania środków budżetowych, co po podpisaniu umowy na „Wisłę” skomplikowało się znacznie. Maksimum pożądane to mniej niż minimum z planu modernizacji z 2012 roku – powiedzmy 10% nowych inwestycji. Poziom rozsądnych oczekiwań to około 5%. Minimum egzystencji to powiedzmy 3% całości inwestycji sił zbrojnych. Poniżej tej bariery powinniśmy zacząć mówić o jakiejś formie straży przybrzeżnej rozszerzonej o zdania walki minowej z trudną do określenia podległością administracyjną pomiędzy MSW a MON. Przy obecnym poziomie budżetu trzy progi oznaczają kwoty około 800-1.000 mln PLN oraz między 400 -500 mln PLN przy minimum egzystencjalnym 300 mln PLN. Jeśli mamy wykreować potrzebę to w zasadzie jak dzieci możemy się pobawić klockami lego i układać nasze floty fantazyjne, ale w ramach budżetu! Im więcej wiemy o realnych zadaniach czy potrzebach floty tym większą mamy szansę na stworzenie sensownej propozycji o rosnącym szybko z wiedzą prawdopodobieństwie akceptacji. Dlatego tak ważny byłby udział w dyskusji marynarzy co jest poniekąd blokowane nadmierną hierarchicznością a obecnie dodatkowo ograniczaniem wolności wypowiedzi.

Minimum egzystencjalne. Nikt nie chce, ale wielu tak żyje.

Przyjęcie jako punktu wyjściowego konkretnych kwot bazujących na realnym szacunku szans nie mówi nam nic na temat co mamy zrobić ale natychmiast eliminuje warianty nadmiernie ambitne. Jeśli założyć 25 letni okres amortyzacji floty to mamy do dyspozycji odpowiednio 25 mld PLN, 12 mld PLN oraz około 7 mld PLN. Wariant pośredni nazwany rozsądnym to nic innego jak poprzedni plan z 2012 roku ale wymagający rekonstrukcji gdyż już wówczas był krytykowany jako niedoszacowany. Tym razem jest rozłożony na 25 lat a nie 12 a i tak wyeliminowałby najdroższe pozycje jak Orka. Budowa trzech Mieczników i trzech Orek przy finansowaniu na poziomie 500 mln PLN rocznie zajęłaby ponad 20 lat jest więc nierealna. Aktualna zapaść sprzętowa floty wymaga prowadzenia kilku programów jednocześnie co nawet przy 12 mld PLN do dyspozycji ograniczyłoby poszczególne projekty do jakiegoś 1.0-1.5 mld PLN. Przez projekty należy rozumieć baterie nadbrzeżne, niszczyciele min, środki łączności i dowodzenia, systemy rozpoznania, jednostki pomocnicze, siły ZOP, ochrona infrastruktury, nieokreślone jednostki nawodne być może baterie obrony przeciwlotniczej. Już zostało wymienionych dziewięć więc statystycznie się mieścimy w 1.3 mld PLN. Preferowane propozycje sprzętowe czy modernizacyjne powinny odznaczać się skalowalnością, a więc relatywnie łatwą powtarzalnością zakupu co przy ograniczonym i stałym budżecie oznacza raczej niski koszt jednostkowy.

Małe, groźne i skalowalne. Foto – www.nationalinterest.com

Wariant minimalny jest perwersyjnie najciekawszy bo po odliczeniu Morskiej Jednostki Rakietowej i niszczycieli min zostaje do rozdysponowania raptem około 4 mld PLN. To skłania do przypuszczenie, że Kormorany i okręty podobne do wspomnianych OPV Tobago i Trynidad byłyby jednostkami flagowymi. Sytuacja wręcz idealna do puszczenia wodzy fantazji i poszukiwań rozwiązań kreatywnych i całkiem niekonwencjonalnych. Tak kiedyś postąpił Iran i wykreował poniekąd koncept odmowy dostępu. Jeśli zimna wojna na Bałtyku ma mieć charakter hybrydowy to wszelkiej maści łodzie szturmowe, niewielkie jednostki uzbrojone w rakiety czy pojazdy bezzałogowe latające, pływające, nurkujące lub pełzające po dnie mają jak najbardziej rację bytu. Dziecko w nas drzemiące i bawiące się klockami Lego ma spore pole do popisu. Życzę więc wszystkim wesołej i fantazyjnej zabawy na czas Świąt Wielkiej Nocy.

Feb 022018
 

Wieją wichry historii i wraz z odejściem ministra Antoniego Macierewicza rosną wpływy Prezydenta Andrzeja Dudy oraz BBN-u co oznacza być może powrót Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego RP.

Jeśli tak się stanie to pierwszym spostrzeżeniem będzie jak łatwo kierunki rozwoju marynarki wojennej mogą ulec zmianie na wskutek zmian w układzie politycznym. Trochę to przypomina spory w Związku Radzieckim pomiędzy „młodą” a „starą” szkołą co przekładało się na zmagania pomiędzy ambicjami Stalina odnośnie floty a możliwościami przemysłowymi. Flota potrzebuje jednak silniejszych fundamentów niż tylko bieżący trend czy układ w polityce. W praktyce mamy alternatywę tworzenia planów rozwoju marynarki wojennej w oparciu o scenariusze możliwych wydarzeń albo ogólne pożądane zdolności floty. Jak zwykle każde podejście ma swoje zalety i wady. Poniżej kilka refleksji laika na ten temat. W tym miejscu może warto dokonać pewnej dygresji. Otóż jaką rolę w dyskusji na tematy jednak dość specjalistyczne mogą odgrywać laicy. Wydaje się, że dość wieloraką. Są to obserwatorzy zewnętrzni bez balastu wieloletnich doświadczeń fachowców. To pozwala na postawienie odważnych tez dających impuls innowacji lub zwrócenie uwagi na kwestie ogólne wynikające ze świeżości spojrzenia. Ich opinie niewątpliwie muszą podlegać weryfikacji, choć jak pokazuje przykład publicysty Gabriela Charmes i jego roli w narodzinach Jeune Ecole, weryfikacja bywa trudna bo laik może uruchomić trudny do zatrzymania proces polityczny. Mają również szansę na wniesienie pozytywnego wkładu na styku świata wojskowych i cywilów bowiem politycy notorycznie nie znają się na wojnie morskiej ale i odwrotnie polityka i budżetowanie to nie jest tradycyjna domena marynarzy. Najważniejsze jednak jest to, że to właśnie laicy w rządzie i sejmie podejmują kluczowe decyzje dla przyszłości floty i marynarze muszą umieć wyrażać swoje zdanie na temat roli marynarki wojennej i jej potrzeb w sposób klarowny i zrozumiały właśnie dla laika. Koniec dygresji.

Budowanie floty w oparciu o ogólne zdolności pozwala na zabezpieczenie się przed niespodziankami nieznanej przyszłości i prowadzi do tak zwanej floty zrównoważonej. Jest to flota w miarę równomiernie rozwijająca zestaw zdolności do realizacji zadań wynikających z obowiązujących poglądów i przyjętej teorii wojny morskiej. Opiera się na doświadczeniu mówiącym, że pozytywny wynik wojny na morzu uzyskuje się w wyniku współdziałania pomiędzy różnymi systemami broni czy zdolnościami i nie ma cudownej broni dobrej na wszystko. To jednak przychodzi wysokim kosztem, bo zwykle wiąże się z maksymalizacją zdolności w każdym obszarze co w przypadku ograniczonego budżetu prowadzi do ostrych dylematów. Ostatnim przykładem może być współczesna brytyjska Royal Navy stojąca przed skomplikowanym wyborem – elastyczność w projekcji siły na użytek polityki Zjednoczonego Królestwa czy może raczej siły eskortowe w ramach transatlantyckiej współpracy. I skąd wziąć fundusze na strategiczne siły odstraszające w postaci okrętów podwodnych z bronią jądrową. Jeżeli nie można mieć wszystkiego choćby w okrojonej postaci, to z czego zrezygnować? Na naszym podwórku widać to jeszcze wyraźniej. Co to znaczy flota zrównoważona przy budżecie rozważanym na poziomie miliarda złotych rocznie? Plan modernizacji z 2012 roku sprawiał wrażenie floty zrównoważonej „dla ubogich” i już był krytykowany za niedoszacowanie. Strategiczna koncepcja BBN-u proponuje zamianę korwet na fregaty (i ma na to swoje argumenty) ale to dalsza eskalacja kosztów prowadząca do wyboru – albo fregaty albo okręty podwodne czyli rezygnację z floty zrównoważonej na rzecz realizacji konkretnych scenariuszy jak współpraca z NATO.

Analiza możliwych scenariuszy posiada zaletę dostosowania do konkretnych potrzeb i zadań a więc optymalizację pozytywnie wpływającą na koszty. Problemem jest ich dobór i ograniczenie stosowalności do rozważanych wariantów. Spośród wielu możliwych rozwojów wypadków musimy wybrać najbardziej prawdopodobne lub najgroźniejsze co nie jest ani łatwe do zdecydowania ani do zdefiniowania. Struktura floty oparta o taką analizę będzie miała większą podatność na bieżący kształt polityki państwa co nie jest zdrowe dla floty wymagającej zdecydowanie długiego horyzontu planowania i finansowania. Obroną przed tym zjawiskiem może być opinia projektanta okrętów brytyjskich D.K. Browna, który za dobry uważał okręt podatny na modyfikacje w czasie długiego cyklu życia. Premiowana jest więc wielkość okrętu bo w większym kadłubie łatwiej przeprowadzać modyfikacje i umieszczać nowe systemy uzbrojenia zawsze większe, cięższe czy bardziej energochłonne od poprzednich generacji. Tu krzyżują się oba podejścia bowiem stajemy przed wyborem pomiędzy jednostką wyspecjalizowaną i zoptymalizowaną, być może tańszą ale bez ścieżki rozwojowej, a okrętem większym w tym samym zakresie kosztów i z dużym marginesem na modyfikacje lecz słabiej uzbrojonym. Życie pokazuje, że szala przechyla się na stronę maksymalizacji zdolności okrętu większego co kończy się eskalacją kosztów i likwidacją marginesu wzrostu a tym samym ograniczeniem zdolności do modernizacji. Próbą wyjścia z pułapki są okręty z wymiennymi modułami zadaniowymi lub konfigurowalną przestrzenią wewnątrz okrętu.

Potrzeba zmniejszenia zależności wizji Marynarki Wojennej RP od aktualnej koniunktury politycznej uwidacznia się przy okazji lektury podsumowania National Defense Strategy Stanów Zjednoczonych z tego roku.

Wśród jedenastu podstawowych celów dokument wymienia obronę sojuszników przed agresją na szóstej pozycji zaraz za utrzymywaniem korzystnej równowagi sił w kluczowych regionach globu. Powinniśmy być świadomi, że aktualne wsparcie ze strony Ameryki ma źródło w dążeniu USA do utrzymania równowagi sił pomiędzy mocarstwami na naszym obszarze. Czy jeśli więc uwaga naszego głównego sojusznika zwróci się w innym kierunku to czy powinna się zmienić istotnie struktura naszej marynarki wojennej? To samo pytanie dotyczy NATO – jak ma wyglądać nasza marynarka wojenna gdyby NATO zniknęło? Jaki nasza flota ma istotny powód do istnienia w sytuacji braku sojuszu i sojuszników i jak ma wyglądać? Nie ma to nic wspólnego z rozpowszechnianą obecnie tezą o samowystarczalności sił zbrojnych w konflikcie z potężnym sąsiadem. Rozwiązaniem idealnym byłoby stworzenie floty wartościowej dla nas i jednocześnie dla naszych sojuszników.

Myśląc o esencji wartości istnienia flot nie uciekniemy chyba od pojęcia „prawa przejścia morzem”, które należałoby podporządkować celom strategicznym wojny na lądzie mającej decydujące znaczenia w naszym położeniu. Tylko czy armia widzi korzyść dla siebie w posiadaniu takiego „prawa” lub zagrożenie wynikające z „prawa” przysługującego przeciwnikowi? Nie mamy wiele publikacji na ten temat ale wzmocnienie Republik Bałtyckich drogą morską wydaje się być jednym z bardziej prawdopodobnych scenariuszy. Wsparcie ogniem z morza ma swoje naturalne ograniczenia w postaci nielicznych zapasów rakiet na okrętach i praktycznej niemożliwości ponownego załadowania rakiet na morzu. Ewakuacja drogą morską jest działaniem odwrotnym do wsparcia, mało dyskutowana publicznie ale historia II wojny światowej pokazuje, że może się okazać operacją o ogromnym znaczeniu.

Oddalając się poniekąd od lądu, działania na szlakach żeglugowych i wojna ekonomiczna skierowana przeciw handlowi morskiemu ma oczywiście dwie strony medalu – albo my atakujemy handel przeciwnika albo bronimy swojego. Takie działania mają sens w wojnie długotrwałej i przy założeniu uzależnienia którejś ze stron od krytycznego surowca transportowanego drogą morską bez rozsądnej alternatywy innym szlakiem. Sytuację komplikuje prawny problem żeglugi neutralnej spotęgowany przez globalizację handlu morskiego. Działania przeciw takiej żegludze mogą spowodować ingerencję innych państw w konflikt. Zawsze w zanadrzu pozostaje „mała wojna” czyli rajdy, działania dywersyjne czy odwracające uwagę od działań na głównym teatrze.

Istotne uniezależnienie się marynarki wojennej od działań na lądzie mamy dopiero w czasach pokoju i kryzysu. Przeciwdziałanie agresywnej dyplomacji morskiej i próbom wymuszenia na wodach własnych, sojuszników czy otwartym morzu. Wybór miejsca i poziomu zagrożenia pozwala na sporą swobodę w doborze klasy okrętu i jego zdolności. Monitorowanie aktywności przeciwnika na wodach w obszarze zainteresowania a zwłaszcza tego co się dzieje pod wodą i na dnie morza wiedzie nas do raczej wyspecjalizowanych jednostek. Uczestnictwo w operacjach sojuszniczych i społeczności międzynarodowej jak ONZ, UE czy koalicjach dobrej woli buduje naszą pozycję polityczną i wiarygodność ale trzeba właściwie dobrać stosunek kosztu do mało wymiernej korzyści wynikającej z wagi politycznej. To ponownie wpycha nas w uzależnienie od kaprysów polityki. Pomoc humanitarna jest ideą ze wszech miar szlachetną, ale jak ktoś zauważył marynarki wojenne mogą takie zadania wykonywać i wykonują ale nie są tworzone do tego celu.

Wybór rodzaju działania reprezentującego dla nas wartość w odniesieniu do głównych celów polityki obronnej i szerzej – bezpieczeństwa państwa skutkuje odpowiednim podziałem budżetu. Im większą wartość przypisujemy obronie tym mniejsze kwoty jesteśmy gotowi przeznaczyć na flotę czasu kryzysu i pokoju. Im bardziej jesteśmy aktywni na polu polityki zagranicznej tym bardziej flota „uniezależnia się” od strategii wojny na lądzie. W naszym kraju czyha na nas jeszcze jedna pułapka. Przykład obrony przeciwlotniczej kraju, która jest powszechnie uznawana za priorytet obronny pokazuje, że najwyraźniej politycy nie czują zbliżającego się zagrożenia. Gdyby tak było negocjacje byłyby krótsze a program w fazie realizacji. Tak właśnie stało się w przypadku Rumunii i Litwy.

Pozostaje kwestia technicznej realizacji wymaganych zdolności czyli głównie klas i liczby okrętów oraz czasu jaki mamy na modernizację. Przy omawianym budżecie wybór okrętów podwodnych zablokuje rozwój sił nawodnych na wiele lat. Są to jednostki mocno wyspecjalizowane i oferują wartość głównie w scenariuszach osiągania celów negatywnych a więc odmowie przeciwnikowi „prawa przejścia morzem” natomiast cele pozytywne to ich słaby punkt.

Okręty nawodne występują w szerokiej gamie klas i prowadzą do dyskusji ilość kontra jakość. Kwestię można dość dobrze zilustrować na przykładzie nowego projektu fregaty FFG(X) dla US Navy. Porównując specyfikacje dla fregaty ze zdolnościami dozbrojonej wersji ASW Littoral Combat Ship oba okręty mają lub mają mieć pierwszorzędne zdolności walki z okrętami podwodnymi i podobne możliwości zwalczania celów nawodnych gdyż nowa fregata dziedziczy niejako osiągnięcia na drodze rozwoju LCS. Porównajmy koszty. FF(X) szacuje się na $950M a LCS w wersji ASW powinien kosztować około $650-700M na podstawie raportu Ronalda O’Rourke z Congressional Research Service ($588 platforma plus $67M moduł ASW). Dodajmy, że w miarę dobrze uzbrojona korweta wielkości Ślązaka może kosztować około $350M.

Współczesna wersja Grishy. Czemu nie? foto www.almaz-kb.ru

Kilka wniosków z tego porównania. W porównaniu do LCS-ów z rakietami NSM fregata oferuje przede wszystkim lokalna obronę przeciwlotniczą oraz większą odporność bierną na ciosy. To kosztuje dodatkowo $250-300M. Za dwie fregaty możemy kupić mniej więcej trzy LCS-y. W zależności od tego czy nacisk kładziemy na działania w zespołach okrętów, czy obronę konwojów przed okrętami podwodnymi wybór może być różny. Jeszcze ostrzej prezentuje się wybór pomiędzy jedną fregatą a prawie trzema korwetami. Czy to w działaniach na wodach przybrzeżnych czy przy postulacie wzrostu liczebności floty wobec wymogu obecności na morzach, wybór może być na korzyść korwet pomimo ich mniejszych jednostkowych zdolności. W naszych realiach dwie fregaty wystarczą do udziału z stałych zespołach NATO, ale to za mało do osłony wsparcia dla republik bałtyckich. Natomiast sześć korwet to realizacja pierwotnego planu dla Gawrona. Co wybieramy?

Jak więc w końcu uniezależnić się od kaprysów polityki i móc zbudować długofalowy plan budowy floty? Punktem wyjścia jest posiadanie potrzeby i dlatego należałoby budować scenariusze najbardziej prawdopodobne mające szansę na poparcie polityków. Właściwie mamy pecha, że do tej pory nie trafił się nam jakiś głośny incydent na morzu mobilizujący opinię publiczną. Chociaż być może ktoś świadomie takich incydentów unika zadowalając się naszym stanem uśpienia. Budowa szerokich zdolności i floty zrównoważonej nie ma u nas chyba szansy bo najwyraźniej decydenci nie widzą takiej potrzeby a koszt floty dla celów propagandowych jest zabójczy. Być może warto śledzić losy Orki bo program może się okazać smutną ilustracją powyższej tezy.

Jeśli świadomość potrzeby jest jeszcze słaba to trudno oczekiwać szczodrej ręki w przyznawaniu sum budżetowych. Tak więc budowanie zdolności raczej od dołu i równoległe pokazywanie użyteczności floty może jest sposobem wyjścia z impasu. W końcu politycy wpadną we własne sidła. Konsolidacja stoczni w ramach PGZ gdy brak portfela zamówień nie wniesie wiele. PGZ będzie napierał na zamówienia i powstanie pytanie czym nakarmić molocha. Okręt ratowniczy ponownie jest potencjalnym przykładem takiej polityki. „Małe jest piękne” mówi powiedzenie i dobrze by się stało gdyby marynarze jak i miłośnicy marynarki zaczęli tworzyć i propagować scenariusze realistyczne ale całkiem pożyteczne na co dzień. Skoro nieśpieszno nam nawet do budowy obrony przeciwlotniczej kraju trudno sobie wyobrazić polityków snujących plany wielkiej wojny na morzu. Z powyższych powodów należałoby się oswoić z myślą, że korweta to raczej największa klasa okrętów do rozważania i raczej powinniśmy pomyśleć co ciekawego jest „poniżej” klasyfikacji korwety.

Dec 232017
 

Marynarka Wojenna RP ponownie albo raczej wciąż znajduje się w impasie i przy braku lub niewielu dobrych widokach na przyszłość, dyskusja o jej losie przygasa. Jeśli chcemy „ruszyć z posad bryłę świata” i ożywić dialog na temat przyszłości naszej floty, być może potrzeba idei bardziej jasnych choć radykalnych by przysłowiowy węzeł gordyjski przeciąć, zamiast rozsupływać bez końca.
Pułapka, w której tkwi marynarka wojenna polega na konflikcie użyteczności i wartości mierzonej pieniądzem. Brak chętnych na finansowanie działalności w czasie pokoju i kryzysu postrzeganej jako drugorzędną rolę w funkcji floty a z drugiej strony na flotę czasu wojny, która i tak będzie miała pomocniczą rolę w konflikcie lądowym. Na koniec dochodzimy więc do wniosku, że w pierwszym przypadku pieniędzy wydawać nie warto a w drugim, że lepiej je przeznaczyć na coś innego. Taki obraz niekoniecznie jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i mocno zależy od punktu widzenia wydaje się jednak być mocno zakorzenionym w naszej zbiorowej świadomości.

Rozwiązaniem może być w miarę jasne rozdzielenie organizacyjne operacji w czasie pokoju i kryzysu oraz wojny pomiędzy Morski Oddział Straży Granicznej a Marynarkę Wojenną. W praktyce oznacza to przejęcie przez MOSG funkcji zwalczania zagrożeń hybrydowych na wodach terytorialnych i wewnętrznych oraz wsparcia roli patrolowej i rozpoznawczej w strefie wyłączności ekonomicznej. Marynarka Wojenna RP skupia się natomiast na roli jaką może realizować w ramach operacji lądowych połączonych sił zbrojnych. Na realizację takiej listy zadań Straży Granicznej pozwala aktualna ustawa. W przypadku rozpoznania ustawa mówi wprost o konieczności:

  • wykrycia jednostek pływających zagrażających pokojowi, porządkowi publicznemu lub bezpieczeństwu Rzeczypospolitej Polskiej;

  • wykrycia obcych okrętów wojennych i samolotów wojskowych na polskich obszarach morskich;

  • wykrycia w zasięgu obserwacji technicznej i wzrokowej nierozpoznanych obiektów nawodnych oraz statków powietrznych;

Ustawa nakłada ograniczenia na użycie broni, ale najwyraźniej poniższy paragraf zostaje zawieszony w przypadku samoobrony czyli ataku na jednostkę Straży Granicznej:

Użycie broni pokładowej przez jednostki pływające Straży Granicznej do ściganego statku może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych i jako środek ostateczny, gdy inne środki nie są wystarczające do zatrzymania statku lub wymuszenia posłuszeństwa, lecz nie powinno zmierzać do jego zatopienia.

Korzyść wynika poniekąd z psychologii. Marynarka wojenna ma pewne opory wobec inwestowania w niedozbrojone okręty i projekt Czapla budzi kontrowersje. Dla MOSG byłaby to jednostka aż zanadto uzbrojona i zbyt droga. Jeśli zamienić ją na w sumie niewielki okręt patrolowy uzbrojony w broń małokalibrową oraz wyposażony w prosty system dowodzenia i łącze wymiany danych taktycznych to otrzymamy jednostkę zdolną do zapewnienia bezpieczeństwa morskiego na wodach przybrzeżnych oraz pełniącą rolę węzła informatyczno-cybernetycznego dla sieci rozpoznawczej. Jednostka może również wykonywać zadania poza wodami polskimi na podstawie umów wewnątrz Unii Europejskiej. Wyposażona dodatkowo w drony małego zasięgu lub balon czy latawiec na uwięzi z czujnikami elektrooptycznymi staje się źródłem informacji dla Morskiej Jednostki Rakietowej. Drugim źródłem mogłyby być drony, ale ze względu na wymóg zasięgu i długotrwałości lotu musiałby to być dron klasy MALE. Całkiem drogi i bezbronny, latający na średnich wysokościach i widoczny dla obrony przeciwlotniczej wszelkich zainteresowanych. Ponownie wpadamy w pułapkę – za drogi na czas pokoju zbyt wrażliwy na czas wojny. Jednostka pływająca pomimo swoich ograniczeń daje lepsze szanse na minimum samoobrony.

Czapla w nowej postaci. Niepopularne dziecko MW, pożyteczne w MOSG. Foto www.damen.com

Wspomniana powyżej lista zadań w zakresie rozpoznania wymagałaby wobec rozwoju technologii uzupełnienia ustawy o pojazdy podwodne. Trudno MOSG „ubierać” w wykrywanie okrętów podwodnych, ale drony czy pojazdy nurków to już można próbować poprzez przydzielenie sprzętu i wyszkolonych specjalistów z marynarki wojennej do służby na jednostkach MOSG w czasie kryzysu (przypis – pomysł delegowania specjalistów MW do służby w MOSG pochodzi od czytelnika – Przemysława Ziemackiego. Ogólnie jest to problem znacznie szerszy i dotyczy sposobu w jaki szukać, szkolić i zachować w służbie fachowców z wąskich specjalizacji).

Innym efektem ubocznym podziału organizacyjnego byłoby oddelegowanie do MOSG części zadań wykonywanych przez Brygadę Lotnictwa MW. Chodzi o samoloty patrolowe i monitoringu ekologicznego oraz śmigłowce SAR. W Marynarce Wojennej pozostałyby funkcje zwalczania okrętów podwodnych oraz Combat SAR. Argument za takim rozwiązaniem jest taki sam jak w przypadku MALE – zadania mogą być wykonane przez instytucje cywilne w czasie pokoju a w czasie wojny samoloty Bryza czy śmigłowce Anakonda będą całkiem bezbronne. Na czas wojny CSAR ma większe szanse na realizacje swoich zadań mogąc jednocześnie ratować ludzi w czasie pokoju. Technicznie podział byłby taki, że śmigłowce cywilnego SAR byłyby klasy lekkiej do średniej a CSAR marynarki wojennej średniej do ciężkiej. Po stronie pozytywnej będzie uproszenie struktur (SAR wraca do organizacji powołanej do tego celu) i ułatwienie przetargów (mamy otwarte przetargi na sprzęt bez wyposażenie stricte wojskowego). Po stronie negatywnej mamy pytanie jak zapewnić wyszkolonych pilotów dla organizacji nie zajmującej się do tej pory takimi zadaniami. Odkładamy na chwilę problem budżetowy bo jest on być może łatwiejszy do rozwiązania.

Inną kwestią wymagającą analizy i decyzji jest w jaki sposób zapewnić marynarce wojennej rozpoznanie w czasie wojny. Latanie samolotem MPA na średnich wysokościach w zasięgu baterii S300/400 nie wydaje się być dobrym pomysłem. Potrzeba nam innych rozwiązań bardziej odpornych na działania przeciwnika albo tanich i łatwych do zastąpienia jeśli są wrażliwe na atak wroga. Jednym ze sposobów to rozwój rozpoznania satelitarnego, innym tanich dronów krótkiego zasięgu rozpowszechnionych na pokładach wszystkich jednostek pływających Marynarki Wojennej i Straży Granicznej. Jeszcze innym sieci hydrofonów i innych czujników rozmieszczonych na dnie morskim.

Co jednak w końcu z Marynarką Wojenną i jej główną rolą w czasie otwartego konfliktu? Jakie wsparcie może dać flota działaniom toczonym na lądzie zgodnie z postulatem Raoula Castexa o podporządkowaniu strategii morskiej ogólnemu planowi wojny? Wydaje się, że w czwórnasób:

  • Wsparcie ogniowe. Realizowane jako bezpośrednie wsparcie na poziomie taktycznym lub jako atak z użyciem rakiet manewrujących na cele w głębi terytorium przeciwnika. W pierwszym przypadku pewną nadzieje daje rozwój artylerii lufowej, ale na razie nie dotyczy to jednostek niewielkich rozmiarów. W drugim silnym ograniczeniem jest pojemność magazynów rakiet na okrętach zwłaszcza w porównaniu z liczebnością salwy wymaganą dla osiągnięcia znaczącego rezultatu. Dopóki nie będziemy mieli okrętu dedykowanego do tej misji jakim w przeszłości były monitory, koszt okrętu mającego wykonywać taką misję w warunkach wysokiego zagrożenia przechyla szalę decyzji na nie. Pewną nadzieję dają ostatnie eksperymenty US Marines z użyciem HIMARS z pokładów okrętów desantowych.
  • Mała wojna. Sir Julian Corbett rozróżnia dwa typy akcji – mniejsze kontrataki oraz dywersje. Pierwszy polega na działaniach przeciwko wrogowi na teatrze działań. Drugi jest tym samym ale poza teatrem działań ma więc za zadanie odwrócenie uwagi od podstawowego kierunku działań. Raoul Castex nazywa takie działanie manewrem zmuszającym przeciwnika do podziału sił. Jakiekolwiek lotnictwo przeznaczone do zwalczania celów na morzu będzie pozbawiało wsparcia lotniczego własnych oddziałów na lądzie.
  • Transport wojska, sprzętu i zaopatrzenie drogą morską. Krytycznym dla jakiegokolwiek otwartego konfliktu z udziałem NATO w rejonie Morza Bałtyckiego będzie transport wsparcia zza oceanu do portów bałtyckich. Rola naszej marynarki wojennej w tym przypadku polega na zapewnieniu bezpieczeństwa portu docelowego oraz podejść do niego. Innym przypadkiem jest przerzut małych grup wojska wzdłuż wybrzeża w ramach wspomnianej poprzednio „małej wojny”. Jest to chyba najskuteczniejsza forma wsparcia dla armii oferująca jej dodatkowe pole manewru.
  • Ewakuacja. Temat trochę zapomniany lub niepopularny bo z góry zakłada jakąś porażkę. Tymczasem historia obu wojen światowych na Bałtyku a ostatniej w szczególności wskazuje na dość fundamentalny charakter tych operacji. Trudno budować jednostki dla tylko tego celu, ale szczęśliwie łączą się z poprzednim punktem transportu wojska. Mamy więc do czynienia z wahadłem – w jedną stronę wojsko i zaopatrzenie a w drugą ludność cywilna albo w przypadku przegranej wojska i sprzętu.

Patrząc poprzez pryzmat wymienionych punktów na potrzebny sprzęt to wspólnym punktem przynajmniej dla ostatnich trzech będzie okręt transportowy lub desantowy być może uzupełniony łodziami szturmowymi czyli zmutowany Marlin. Najprostszy zestaw wymagań to okręt:

  • Wielkości fregaty zdolny do współdziałania w zespołach NATO, realizacji misji humanitarnych i szeroko pojętej dyplomacji morskiej
  • Uzbrojony jak korweta zdolny do samoobrony w ograniczonym zakresie.
  • Zdolny do transportu kompanii wojska ze sprzętem. Ograniczenie wynika z postulatu „małej wojny” przy jednoczesnym braku piechoty morskiej w strukturach marynarki wojennej i szczupłości zasobów armii potencjalnie oddelegowanych do drugorzędnych zadań dywersyjnych.

Wszechstronność okrętów desantowych jest niezwykła. Foto www.damen.com

Taki okręt a właściwie jego ładunek wymaga eskorty. Minimalną stanowiłaby para dozbrojonych Ślązaków czy Mieczników, co nie zamyka drogi do fregat. Eskorta prowadzi nas do kolejnego punktu czyli czy i jak prowadzić walkę z okrętami podwodnymi. Jeśli odpowiemy na pierwszą część pytania pozytywnie to eskadra śmigłowców do zwalczania okrętów podwodnych uzupełniałaby i współdziałała z eskortą dla zmodyfikowanego Marlina.

Listę postulatów zamyka zespól do walki minowej w postaci Kormoranów wspieranych przez wersję modułu Kijanka operującą z lądu w pobliżu baz morskich i portów środkowego wybrzeża. Moduł pierwotnie pomyślany dla Czapli zostałby zaadoptowany do kierowania z lądu jako element bezpieczeństwa baz floty.

Znikają w tej wersji okręty podwodne jako nie wnoszące istotnego wkładu ani w wsparcie ogniowe ani w operacje na lądzie a z drugiej strony niezwykle kosztowne. Flota zostaje „ogołocona do kości” ale żywa w postaci 6-7 nowoczesnych okrętów wspartych przez Morską Jednostkę Rakietową, śmigłowce ZOP i CSAR oraz drony i moduły przeciwminowe. Dodatkowo MOSG zyskuje nową rolę i wyposażenie w postaci 2-3 okrętów patrolowych oraz majątku lotniczego odziedziczonego po Marynarce Wojennej. Wszystko wymagałoby zmian w budżetowaniu obu organizacji i ministerstw za nimi stojących co wywołałoby z pewnością burzę i opór. Potrzeba też dobrej woli, co ostatnio wydaje się być towarem deficytowym. Jest jednak przeddzień Wigilii. Wierzący oczekują na Boże Narodzenie, inni po prostu na Święta a sympatycy Marynarki Wojennej RP po prostu na dobre nowiny. Miejmy nadzieję, że 27 grudnia nadejdą w postaci kontraktu na nowe okręty.

Wszystkiego najlepszego i świątecznych nastrojów życzy z dala od morza

Przemek